Four months on since the conflict in Ethiopia’s Tigray region broke, the civilian causalities is horribly increasing day in and day out. For a steady peace in Tigray, military solution is revealing not fetching. Worth noticing is that the destruction is getting escalated ever since the day the end of the war declared by the Ethiopian government back in mid-December 2020.

Circumstantial evidences shows that until the federal government security forces control the larger parts of Tigray, the civilian causalities were relatively minimal. Rather, the damage of the war has been growing in the days afterwards. That is a clear indicative that the conflict in Tigray region is turning from conventional war to guerrilla warfare.

Counting the cost of the war may be important, but a more pressing issue that should be a concern for all Ethiopians is the fate of 8 Million people living in Tigray region. In fact, the concern lies not just for the wellbeing of people of Tigray, but also for the wellness of all Ethiopians too. As I observe it so, each day the news heard about the bleeds happening on fellow Tigrayans, the hearts of Ethiopians in other parts of the country also bleed.

More important of all, the instability in Tigray has a knock-on effect turning a clear & present danger against the interest of the country and its 120 Million people. The spillover effect of war can be interpreted in terms of economic, political, humanitarian and security instabilities a likely scenario all over Ethiopia in the near future.

How to Achieve Amicable Solution to Security Deadlock in Tigray Region?

As I believe it so, at least at this time, it may be very hard to convince both parties on war to look an early solution to resolve the conflict. That is because they are as fresh in the fights busy of justifying their causes to move on with their war. Motivated by grievances or revengeful mindsets, the ego of both sides in the conflict may be unabated at this particular time. Only hardships in the upcoming months would give warring sides a real lesson to calm down and look for peaceful solutions.

In the meantime, however, millions of innocent civilians are at risk of losing precious lives and the destruction of their livelihoods. It is unfortunate to conclude so, but that is a hard reality to admit unless swift response holds to cease the conflict.

It is my firm stand that TPLF takes the lion share of the responsibility for the current state of destruction in Tigray. That, however, doesn’t mean TPLF the only party responsible for the chaos. It is understandable that the federal government in Ethiopia forced to involve in the war. While so, however, that doesn’t mean Prime Minister Abiy Ahmed’s government immune from taking responsibilities altogether for the political mistakes that has been fermenting in the past three years which finally turned an armed conflict.

What I would call for both parties on war in Tigray is to take crucial lessons as early as possible from the ongoing destructions of lives and properties all across Tigray and in Ethiopia at large.

For TPLF forces, my message is to crush their ego motivated by lust for political power, and return to their soul to prioritize the interest of the Tigray people whom they claim to have stood to benefit. The TPLF big-wigs need to evaluate how far their moves ended up less to the benefit, and much to bereave of fellow Tigrayan mothers, fathers, sisters & brothers.

For the Federal Government in Addis Ababa, my message is to think how feasible the military solutions would be given the country has trapped by multiple shocks at a time, attributed to global pandemic, natural disasters, political uncertainties and socioeconomic woes. 

More importantly, the Ethiopian government has to understand that the cost of the war would be much to its side than in the TPLF side. This is because the TPLF has an option to move on with the fight as a guerrilla force. In fact, the topography of Tigray region is all suitable for such a fight as a hit-and-run. On top of that, it is not to forget TPLF has predominant support from Tigray people, which fighters would use as a hideout. Popular supports for TPLF in Tigray also interpreted into providing logistics crucial to stay in the fight, like as a source of food ration for militants. The dynamics in the geopolitical environment among countries on the corridor of where the ongoing war is holding, that is the mounting tensions between Ethiopia, Sudan and the State of Eritrea would leave a fertile ground to smuggle armaments and ammunitions in service of TPLF fighting forces.

All that would prolong the conflict in Tigray, much to the grief of civilians around the war zone, and at the cost of Ethiopians in general.

My message to warring forces in Tigray is to take lesson as early as possible from the destructions of innocent lives and livelihoods already in the past four months or so. Such is the only way forward to prevent the worst that is yet to come.

ማስታወሻ፦ ይህ መጣጥፍ ግንቦት 19 ቀን 2011 ዓ.ም የተጻፈ ነው፤ በድጋሚ የለጠፍሁት የያዘው ሃሳብ ዛሬም ጉዳይ ሆኖ ያለ በመሆኑ ነው።

በዘመናዊ የኢትዮጵያ ታሪክ በተለያየ ዘመን የተፈራረቁ አገዛዞች ሥልጣን የጨበጡት በሃይል እንደሆነ ሀቅ ነው። እናም የስልጣን በትር በእጃቸው ያስገቡበትን ቀን የድል ቀን አድርገው ደንግገዋል። ግርማዊነታቸው ጥቅምት 23 ቀን፣ ደርግ መስከረም 2 ቀን፣ ኢህአዴግ ግንቦት 20 ቀንን ብሔራዊ በዓል ብለው አውጀዋል።

በዘመን ዥረት አንዱ ሥርዓት በሌላው እየተተካ ቢመጣም ቴዲ አፍሮ እንደተቀኘው ለህዝቡ አዲስ ንጉስ እንጂ ለውጥ ከቶም አልመጣለትም ነበር።

የሥርዓት ለውጥ ሲመጣ የተሻለ ነገን የተመኘ ሁሉ ቀናቱ የሆነ የምስራች ይዘው ይመጡ ዘንድ እየተመኘ ሲዘክር ቆይቷል፥ በጊዜ ሂደት ግን አገዛዞቹ ከቀደመው ብሰው ሲገኙ ቀናቱን ከማወደስ ይልቅ ሲረግም ኖሯል።

እርግማኑም ‘ሰምሮለት’ የቀደመው የድል ቀን ተሽሮ በሌላ የድል ቀን ሲተካ ኖሯል።

በእኔ ምልከታ ግንቦት 20 ን ስናከብር አንድ በሰላማዊ መንገድ ለመስተካከል ያልቻለ ሥርዓት በሚገባው(ላልቶ ይነበብ) መንገድ የተቀየረበት ቀን እንጂ በራሱ ግብ ሆኖ መታየት አልነበረበትም።

ግንቦት 20 ለኢትዮጵያ ህዝብ ዲሞክራሲያዊት ኢትዮጵያ እውን ትሆን ዘንድ የብስራት ቀን ተስፋ ነበር እንጂ ዲሞክራሲና ፍትህ ያሰፈነ ለመሆኑ ምስክር ጊዜ፣ እማኙ ህዝብ ነው።

የግንቦት 20 አከባበር እንድምታ ግን ከዚህ በተቃራኒ ነበር። የኢህአዴግ ዲስኩር በዝቶ፣በጉራ ብቻ ተሞልቶ፤ ታገልኩለት ለሚለው ዓላማ ረገድ ራሱ ጠላት መሆኑ በጊዜ ሂደት ተረጋገጠ።

ኢህአዴጎች ለለውጥ የተሰዉ ውድ ጓዶቻቸው አጥንት ሳይወቅሳቸው እንዳሻቸው ሲፈነጩ ከርመው እነርሱም ከህዝብ ማዕበል ሳያመልጡ ይኸው የቀደምቶቻቸው እጣ ደርሷቸው ግንቦት 20 የጮቤ ቀን መሆኑ እንዳከተመ ጊዜ ምስክር ሆኖ፣ እኛም እማኝ ሆነናል።

የዶ/ር አብይ አስተዳደር በይፋ ባያውጅም ግንቦት 20 ን በመጋቢት 24 ለመተካቱ ብዙ አስረጅዎችን ማቅረብ ይቻላል።

መራራ ኑሮ እስከቀጠለ ድረስ ህዝቡ ለለውጥ መስዋዕት መሆኑ የህይወት እውነት ነው። ህዝብ ሌላ የተስፋ ቀን፣ ሌላ የምስራች ቀን ሽቶ ሲባዝን የመኖሩ ጉዳይም ሌላ የህይወት እውነት ሆኖ ይቀጥላል።

አሁንም የለውጥ ሀይል ነን ብለው ለህዝብ ተስፋ የሰጡና ሥልጣን የተቆናጠጡት ለተነሱለት ዓላማ ካልታመኑ፣ ከቀደመው መማር ካልቻሉ፣ ለውጥ ያወጁበት መጋቢት 24 ቀን የተስፋ ሳይሆን የመርገምት ቀን ተብሎ በህዝብ መፈረጁ አይቀሬ ነው።

ፈጣሪ ኢትዮጵያን እና ህዝቦቿን አብዝቶ ይባርክ! አሜን!!!

The issue of personality of the elite group has always been a point of emphasis in my opinion pieces addressing political matters. Indeed, it is my creed that the headache of Ethiopian politics emanates not from complex or/and competitive interests across the corners of the political field, but from ill personality of elite groups who steer politics.

As I observed it so, lack of integrity of the elite group is a visible factor that stifled Ethiopian political scene for which the wider populace is set to pay the price. The deviation – on ‘what our political elites speak for’ and ‘what they actually are’ – is often wider. An exemplary Ethiopian politician in this regard is Lidetu Ayalew.

As entrusted to my soul, I am not a man of hatred (of other) in my personal character or a hagiographer in my writing career. My working principle in life is to focus on ideals (motives) behind behaviors of people, not merely on peoples behaviors. I do respect the innate right of men to choose between ideas and so much appreciate adherence to ones ideal too.

But a moment of sadness comes when I learn men are dishonest to their ideals. It is out of a feeling of such sadness that this piece is motivated.

Lidetu Ayalews ‘MEDLOT’ Vis-à-vis Abiy Ahmeds ‘MEDEMER’

For long, Lidetu Ayalew was a person to my admiration not just as a charismatic speaker, but as he daringly knocked on an important element of Ethiopian political decay, that is the political personalities of the elite group. I took a fair fetch notes from his book MEDLOT, published in 2010. In his book, he emphasized on the third way, which he emphasized a path to better political development in Ethiopia. He stressed logic and principles should be the governing rules of political discourse in the Ethiopian political scenery.

Upon publishing his book – MEDLOT, however, Lidetu Ayalew disappeared from the Ethiopian political scene, before he reappeared since Abiy Ahmed (PhD) came to the apex of government in 2018. His came back, I considered a boost to Ethiopian political culture. It was my hope Lidetu could give additional power to Abiy Ahmed and his leadership in mending the fractures of Ethiopian political culture: hatred, hostilities & blaming mentalities.

My presumption so lies in two.

For one, Abiy’s MEDEMER and Lidetu's MEDLOT have a lot in common in justifying the evils of Ethiopian political culture the main hindrance to the progress of Ethiopia and its people. Moreover, I thought the both political figures can live essentials of their books in their political careers too.

Where is the Difference between Lidetu Ayalew and Abiy Ahmed (PhD)?

Looking at their books, Lidetu and Abiy are similar. Though they look same in face value, they were different in real value. But where is the difference?

The difference I saw between Lidetu Ayalew and Abiy Ahmed (PhD) is only the level of adherences and energy to live by their values, as we get them in text on their respective books.
In this regard, I see Lidetu failed either to live by himself or influence others on his creed. In decade since he published this book, however, I saw Lidetu rather immersed himself into the evils of Ethiopian politics for which he condemned it in his book MEDLOT.

Hearing from his most recent interviews, it is ironic to note Lidetu’s take on Abiy Ahmed (PhD) and his leadership was motivated by prejudices and negative thought and arrogance.

On the contrary, Abiy Ahmed has proved to have been living his ideals on MEDEMER not only in his private lives, but also in all steps of leadership roles he passed through since he joined the civil sector finishing his long military services in Ethiopian Defense Forces in 2012.

In every step of his leadership roles, Abiy Ahmed has been exploiting all the means and tools to implement his working principle, MEDEMER, devoting extraordinary observance to his values. Abiys political past tells the extent of endurance he exerted to see his vision, of making his values the ruling principles of state.

The prudence of his ideals coupled with his positive energy to achieve his vision has garnered him a spectacular attentions and admirations that grew up all from small group of individuals in his circles to the wider Ethiopian, and finally to the world indeed.

What Motivated Lidetus Non-sense Criticism against Abiy Ahmeds Leadership?

Some may attest Lidetus vehement critic against Abiy Ahmed may be motivated by the latter has ‘stolen’ his political agenda.

Whatever the similarities is there between MEDEMER and MEDLOT in the context of their political implications, at least Lidetu Ayalew has no moral stance to appeal against Abiy in this regard. This is because, I see no any attempt from Lidetu in the past decades or so to live by the connotations of MEDLOT, as one may fetch from his political speeches or acts. Nor did he exerted enough to implement the ideals of MEDLOT .

For me, what motivated Lidetus empty criticisms is self-defiance to confess own weaknesses. Indeed, for anyone who is attentive of this man in the past couple of years or so learn the fact that he is immersed in blaming mentality.

I cannot deny Lidetu’s role on the Ethiopian political field in the past. In the present and in times ahead though, Lidetu is an obsolete politician with little, if any, positive contribution to Ethiopian political system. My honest suggestion for him is that he better manage his future away from Politics.

Though Lidetu and his ideals appears not weighing in influencing public life, the essence of exploring inside the mind of this political figure has an important connotation to ordinary Ethiopians on the behavioral effects of laziness.

How Lidetu Ayalew is behaving is a good reminder to all us that failing to deliver our roles or inability to exploit our potentials manifest in breeding blaming mentality later in our ages.

The message is clear, lets live in deeds, not in years!

Habtamu Girma
April 4, 2020
Jigjiga, Ethiopia

The politics of COVID-19 is gaining momentum as the spread of the disease is covering almost all corners of the world.

USA has blamed China for downsizing the Covid-19 cases and fatalities in the country.

North Korea has officiated no any case of the disease, despite its huge trading & large scale people to people ties with China, a country worst hit by coronavirus at least since January.

Trump adminstration has fired the Captain of one of its aircraft carrier warships, alleging the captain of disgracing the US government as ‘irresponsible’. However, the Captain only called for stringent measure and cautions to be given to US army offshore, emphasizing to US military officials that Covid-29 is risking the US navy of a peace time death.

Politicization on fatal diseases like Covid-19 is neither immoral nor inhumane, but cruel altogether.

As the Covid-19 spread takes root in Ethiopia, perhaps in the upcoming weeks and months, the government has to shy away from such coronavirus politics. And the real threat of COVID-19 should be made Public.

Since the last one month or so, precautionary awareness creations on COVID-19 haven been in place all over Ethiopia. I think enough has been done how to protect oneself from getting contracted of the virus.

Thenceforward, the people of Ethiopia should be made clear on the real threat ahead of them.

In this regard, the government of Ethiopia has to note that equally important in interventions to save public lives from Covid-19 is publicizing the real threat of damages without hide.

Therefore, the true size of Covid-19 cases, its prevalence and the fatality rates should be measured in conservative estimates, and the information has to be made public.

ሀብታሙ ግርማ
መጋቢት 24 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ ኢትዮጵያ

አለም በጦር መሳሪያ እሽቅድምድም ሲባዝን ከርሞ፤ የህብረተሰብ ጤና ጉዳይ ተዘንግቶ፤ ይኸው የአለማችን ባለጸጋ ቢልጌትስ ከሶስት አመታት አስቀድሞ እንደተነበየው የጭንቅ ቀን መጥቷል። አሁን አገራት በገፍ ያከማቹትን የጦር መሣሪያ ኮሮና ቫይረስን ለመውጋት ሊጠቀሙበት አልቻሉም፤ አይችሉም። እንዲያው ለሰው ሰራሽ ጦርነት የተዘጋጁበትን ቁራሽ ያህል እንኳ ለህብረተሰብ ጤና ጉዳይ ቢመራመሩበት ኮሮና ዛሬ አይሰለጥንብንም ነበር።

ዛሬ አለም ለዚህ ዝንጉነቷ ዋጋ እየከፈለች ነው።

የአሜሪካ መንግስት ያለፉትን ሃያ አመታት ሲባዝንበት የቆየው የአልቃይዳ መራሹ የ9/11 የሽብርተኝነት ጥቃት የገደለው 2977 አሜሪካዊያንን ነበር። ነገር ግን የናቁት የወረረሽኝ ስጋት ህዝባቸውን እየፈጀ ነው። በአሜሪካን አገር ኮሮና በአንድ ሳምንት ብቻ 3177 ዜጎችን ለህልፈት ዳርጓል።

ይህ የሞት አሃዝ በትንሹ አንድ መቶ ሺህ ሊያሻቅብ እንደሚችል ፕሬዚዳንት ትራምፕ ከትናንት በስቲያ ለአሜሪካዊያን መርዶ አርድተዋቸዋል።

እንግዲህ የአለም የጦርነት ጋሬጣን በየክፍለ አለሙ የፈጠረች እና እየፈጠረች መሳሪያ በመሸጥ ኢኮኖሚዋን ስታሞቅ ከርማ አሁን ሂሳብ እያወራረደች ነው፥ አሜሪካ። የአለም አገራትም (ኢትዮጵያን ጨምሮ) እንዲሁ ነው።

አሜሪካ የአለም ፖሊስ ናት (ራሷን የሾመች) ሲባል ትርጉሙ ግልጽ ነው። የአሜሪካ ጦስ በሁሉም የአለም ጫፍ አለ ማለት ነው። ይህ ጦሷ ለእኛ ለኢትዮጵያዊያን በበርካታ ጊዜያት የህልውና አደጋን ደቅኖ ኖሯል፤ ከጎሮቤቶቻችን የአፍሪካ እና የአረብ አገራት ጋር በጥርጣሬ እየተያየን ለዘመናት ቆይተናል፤ ባለፉት ሁለት አመታት በጠቅይ ሚኒስትራችን የግል ጥረት ከኤርትራ እና ግብጽን ጨምሮ፣ከበርካታ የአረብ መንግስታት ጋር ወዳጅነት መስርተን ሰላምን ማጣጣም እንደጀመርን አሜሪካ በናይል ወንዝ ውዝግብ የአደራዳሪ ካባ በመልበስ ይኸው የኢትዮጵያን እና የአረብ አገራትን ወደ ዳግም ቁርሾ ካስገባች አንድ ወር እንኳ አልሞላትም።
በዚህ አጭር ጊዜ ውስጥ ግን ኮሮና ቫይረስ ገብቶ የማረጋጋት ሥራ ሰርቷል ማለት ይቻላል።

በኢትዮጵያ ላይ ጦር ለማዝመት ላይ ታች ሲሉ የከረሙት የግብጽ የወታደራዊ ፊት አውራሪዎች ባለፉት ሁለት ሳምንታት የኮሮና ወረርሽኝ ገፈት ቀማሾች ሆነዋል፤ ኢትዮጵያ ላይ ያደሙት እና ግልጽ የጦርነት አዋጅ ያስነገሩት የአረብ ሊግ አባል አገራት አሁን በኮሮና ተወጥረው እያቃተቱ ናቸው።

በትራምፕ መሪነት አሜሪካ የአለም የትብብር እና የአብሮነት እሴቶችን አጥፍታ አክራሪ ብሔርተኝነት በመላው አለም ሰፍኖ፤ ሶስተኛው የአለም ጦርነት ፊሽካ መነፋት በስጋት እየጠበቅን ሳለን ግን ኮሮና በድንገት ከተፍ ብሎ የማረጋጋት ስራ እየሰራ ነው።

ቀድሞ የጠላት ያህል ይተያዩ የነበሩ፣ እንደ እስራኤል እና ፍልስጤም ያሉ አገራት እንኳ በኮሮና ወረርሽኝ ምክንያት ሊተባበሩ ግድ ብሏቸዋል።

ወደ ኢትዮጵያ ስንመጣም፣ ኮሮና በአገሪቱ ሊከሰት ቋፍ ላይ የነበረውን ብሄር ተኮር የህዝብ ለህዝብ (ሲቪል) ጦርነት እና እልቂት አደጋ ረገብ አድርጎታል። ኮሮና ብሔር ለይቶ አያጠቃም፤ እንሰሳትን እንኳ አያጠቃም።የሚያጠቃው ሰውን ብቻ ነው። በሽታው ከሰው ወደ ሰው በፍጥነት የሚዛመት ስለሆነ ለአንዱ ሰው መዳን ዋስትና የሌላው ሰው ጤነኛ መሆን ነው፤ ስለሆነም አብሮ ለመክረም ካስፈለገ አንድ ሰው ለራሱ ሲል የሌሎች ሰዎችን ጤንነት (ደህንነት) ግድ እንዲሰጠው በሽታው አስገድዶታል።

በመሆኑም ቢያንስ ኮሮና ቫይረስ በአገሪቱ እስካለ ድረስ በኢትዮጵያ ሰው የሚፈላለገው በብሔሩ ሳይሆን በሰውነት መስፈርት ብቻ ነው። እናም የኮሮና ወረርሽኝ መተባበር፣ መተሳሰብ እና አንድነትን በግድም ቢሆን አምጥቷል።

የእኛ ጥንቃቄ ፣ እንዲሁም የፈጣሪ ቸርነት ታክሎበት ከመጣብን መቅሰፍት እንደምንወጣ እምነት አለኝ። ታዲያ በጭንቅ ወቅት ያገኘነው የአንድነት መንፈስ በሰላሙም ጊዜ ይቀጥል ይሆን? ለሁሉም ጊዜ መልስ አለው!

ሀብታሙ ግርማ፤ መጋቢት 14 ቀን 2012 ዓ.ም፤ ጅግጅጋ፣ ኢትዮጵያ

መግቢያ

የኮሮና ቫይረስ ስርጭትን ሂሳባዊ ቀመር የዋሽንግተን ፖስት ጋዜጣ በ March 15,2020 እትሙ ይዞ ወጥቷል።በዚህች አጭር ጽሑፍ የጥናቱን ግኝት (findings) አጠቃሎ (Summary) ለማቅረብ እሞክራለሁ።

የዚህ ጽሑፍ መነሻ ፦ በአሜሪካ የኮሮና ቫይረስ ስርጭት(March 13,2020 በአገሪቱ በነበረው የቫይረሱ ተጠቂዎች ቁጥር በመመርኮዝ) የተደረገ አንድ ጥናት ላይ ተመርኩዞ የጥናቱን ግኝት (findings) እና ምክረ ሃሳብ (Recommendations) አጠቃሎ ማቅረብ ነው።

ከይዘት አኳያ፦ ይህ ጽሑፍ የጥናቱን ውጤት ከኢትዮጵያ ነባራዊ ሁኔታ አኳያ ለመተርጎም ይሞክራል። በመሆኑም በኢትዮጵያ በሚቀጥሉት ሁለት ወራት እና በቀጣዮቹ ሌሎች ሁለት ወራት የሚኖረውን የበሽታውን የስርጭት እና የሞት መጠን ትንበያ ለመጠቆም ተሞክሯል።

የዚህ ጽሑፍ አላማ፦ መዓት መጥራት ሳይሆን ቸልተኝነት የሚያስከትለውን ዋጋ ለህዝብ ማሳወቅ ነው፤ በመሆኑም ቸልተኝነቱ በዚሁ ከቀጠለ የኮሮና በሽታ ስርጭት መጠንን በማሳወቅ የኢትዮጵያ ህዝብ ከተጋረጠበት የእልቂት አደጋ ራሱን ይጠብቅ ዘንድ ነው።

የጽሑፉ ጭብጥ፦ መራራቅ (social distancing) እንዴት ከበሽታው መስፋፋት እንደሚታደገን ነው።

የኮሮና ቫይረስ ስርጭት እና ሞት መጠን ትንበያ (Using Simulation Technique of Estimation)

በአሜሪካ የሚገኘው Johns Hopkins University Center for Systems Science and Engineering ጥናት መሰረት በአገሪቱ እስከ March 13,2020 ድረስ በኮሮና የተያዙ ሰዎች ቁጥር 2179 ነው። የዋሽንግተን ፖስቱ ጸሐፊ Harry Stevens በዚህ አሃዝ ተመርኩዞ በአሜሪካ ሰዎች ራሳቸውን ሰውረው የማይቀመጡ ከሆነ የበሽታውን የሥርጭት እና ሞት መጠን እንደሚያስከትል አንድ ጽሑፍ አስነብቦናል።

በዚህ ጽሑፍ እንደተገለጸው የበሽታው ስርጭት የሚለካው በሒሳብ ሳይንስ Geometric Progression የሚባለው የብዜት ልኬት(Multiplication factor) ነው። በጥናቱ የበሽታው ከሰው ወደ ሰው የመተላለፉን ፍጥነት እና መጠን የቀረበው Simulation Technique በሚባለው ዘዴ ነው። ሙሉ የጥናት ዘገባውን ከሚከተለው ሊንክ ያገኛሉ

https://www.washingtonpost.com/graphics/2020/world/corona-simulator/?fbclid=IwAR2bh1-JEFMvWgver89gjhF2OJI_Jk3a0JCQ2Sxx251uTVnEqUC1o10sCDk

የጥናቱ ግኝት

በየሶስት ቀኑ በቫይረሱ የተያዙ ሰዎች ቁጥር በእጥፍ ይጨምራሉ፤

በዚህ መሰረት ሰዎች ራሳቸውን ከማህበራዊ መሰተጋብር ካላራቁ በአሜሪካ እስከ May 2020 (በሁለት ወራት) መቶ ሚሊዮን ሰዎችን ያጠቃል ማለት ነው።

የአሜሪካ ህዝብ ቁጥር በMay 2020 331 ሚሊዮን ይገመታል። በመሆኑም ህዝቡ ራሱን ከማህበራዊ መስተጋብር የማያርቅ አሜሪካ ሲሶ (1/3 ኛ) የሚሆነው ህዝቧ በበሽታው ይያዛል።

የበሽታው ሥርጭት ፍጥነት መግታት ካልተቻለ እስከ መስከረም ወር መጨረሻ መላውን የአሜሪካ ህዝብ በኮሮና ቫይረስ ይጠቃል ማለት ነው።

በኢትዮጵያ የኮሮና ስርጭት ትንበያ (ከመጋቢት እስከ ነሐሴ 2012 ዓ.ም)

120 ሚሊዮን ገደማ ህዝብ ባላት ኢትዮጵያ እስካሁን ምን ያህል ህዝብ እንኳ እንደተያዘ በትክክል አይታወቅም፤ በሽታው ቶሎ ራሱን የማይገልጥ መሆኑ፣ የበሽታውን ስርጭት ለመግታት የሚያስችል ተቋማዊ፣ ሎጀስቲካዊ፣ የፋይናንስ እንዲሁም የባለሙያ እጥረት ባለባት ኢትዮጵያ በሽታው መዛመት እጅግ አስፈሪ እንደሚሆን መገመት አይከብድም።

የሆነው ሆኖ ከዚህ በታች የመለከተው ትንበያ የተሰራው በኢትዮጵያ በMarch 13,2020 የኮሮና ተጠቂ ህዝብ ቁጥር 2179 ነው የሚል ማንበሪያ (Assumption) በመውሰድ ነው።በተጨማሪም ስሌቱ የተሰራው ህዝቡ ከማህበራዊ መስተጋብር ራሱን ካላራቀ (Social distancing) ካልተከተለ በሚል የተወሰደ ነው።

የበሽታው ሥርጭት በኢትዮጵያ

እንበልና በኢትዮጵያ March 13 2020 በኮረና የተያዙ ሰዎች ቁጥር 2179 ነው።

ህዝቡ የማህበራዊ መስተጋብር (Social distancing) መርህን ተከትሎ ህይወቱን የማይመራ ከሆነ በኢትዮጵያ እስከ ግንቦት ወር መጨረሻ ድረስ በኮሮና በሽታ የሚያዙ ሰዎች ቁጥር አርባ (40) ሚሊዮን ይደርሳል።

አሁንም ህዝቡ በውድም ሆነ በግድ እንቅስቃሴውን መገደብ ካልተቻለ እስከ ነሐሴ ወር መጨረሻ (በሚቀጥሉት አራት ወራት) ሁሉም በኢትዮጵያ የሚኖር ህዝብ በኮሮና ቫይረስ ይያዛል።

እንግዲህ ከላይ የተመለከተው የበሽታው ስርጭት እና ሞት አሃዝ ታሳቢ ያደረገው ህዝብ ከእንቅስቃሴው ሳይገታ የተለመደ እንቅስቃሴውን ካልተወ ነው።

በኮሮና በሽታ ከተያዙ ሰዎች 4% የሚሆኑት መሞት እድላቸው የሰፋ እንደሆነ የጤና ባለሙያዎች ጥናት ይነግረናል። በመሆኑም ሊከሰት የሚችለው የሞት መጠን በበሽታው የተያዙ ሰዎችን በተቻለ መጠን በመቀነስ ነው። ይህ እንዲሆን ደግሞ ሰዎች በራሳቸው ተነሳሽነት ወይም ተገደው በቤታቸው እንዲቀመጡ ማድረግ ብቸኛው አማራጭ ነው።

አላስፈላጊ የቤት ውጪ እንቅስቃሴን በማስወገድና ብዙ ጊዜን በቤት ውስጥ በመቆየት የበሽታውን ሥርጭትም ሆነ የሞት መጠንን በትልቁ መቀነስ ይቻላል።

እንግዲህ ልብ ያለወሰ ልብ ይበል!!!

Habtamu Girma
March 23, 2020
Jigjiga, Ethiopia

Watch out from COVID-19

Learn from #GRAVE #MISTAKE OF #ITALIANS

Italy is a leading country in the world with one of
the most sophisticated health care system. But, Corona virus has claimed the lives of more than 5000 people in the country. Today, Italians seemingly are paying the price of ignorance against COVID-19.

In Ethiopia, I am seeing similar, where people are rather living in ordinary way while the disease prevention requires otherwise. How should we change our lifestyle then?

Find advice from fellow Ethiopian from Italy, who shares his experience about the deadly Corona not just from sources, but from own griefs!

People learn from two, either from advice or from own grief. Which way to get lesson is up to us!

PREVENTION IS BETTER THAN CURE!

SAVE #OUR #LIVES;

SAVE THE #LIVES OF #OTHERS

Habtamu Girma
March 14/2020
Dire Dawa, Ethiopia

This time, Abiy has surrendered! And he gave in to applauds of men who gave him penny for his ‘prosperity party’. He insulted an idea, and I don’t know how he will make of it!

For a while, I never have aspired a strong man would fell into the elbow of few without content. What happened to Abiy Ahmed is still unclear. But, his words would be so striking that he reiterated his predecessors’ in humiliating the power of knowledge!

At the end, he will pay the price. Sad to hear such astounding words from a person I trusted as a right leader. But, I am glad that I have never branded him as true leader!.

In the end, Abiy fell in for money! That is shame on him. Same people he was in front of them today were ones who raised millions for EPRDF in those ‘good days’!

It is ironic that Abiy has just showed up for the power of money, that money is powerful enough to switch one’s stand! Abiy has showed it up!!!

ABIY IS YET TO BE A TRUE LEADER !!!

For a while, I came to understand that Abiy neither a right leader; nor a true leader! At the moment, he is confused!

ሀብታሙ ግርማ (በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ ረዳት ፕሮፌሰር)
ጥር 25 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ ኢትዮጵያ

መግቢያ

ጉዳዩን ፖለቲካዊ ካላደረግነው በቀር ለሞጣ ሙሰሊሞች መቆም ያለበት አማራው ወይም ሙስሊሙ የኢትዮጵያ ማህበረሰብ ብቻ አይደለም፤ ሰው የሆነ ሁሉ በሰብዓዊነት ከጎናቸው ሊቆም ይገባል። ከዚህ አኳያ በግሌ ማድረግ ያለብኝን የሰብዓዊነት የሞራል ግዴታ ለመወጣት ለተጎዱት ሙስሊም ኢትዮጵያዊያን ዛሬ የአቅሜን ለግሻለሁ።

የዚህ መጣጥፍ ዓላማ የሞጣ ሙስሊሞችን ጉዳት ከሰብዓዊነት ይልቅ ፖለቲካዊ መልክ ለመስጠት የመሞከር የተሳሳተ አዝማሚያ በምክንያት ለመሞገት ነው። በዚያውም የሙስሊሙ ማህበር ጥያቄዎችን ፍትሃዊነት ከኢትዮጵያ ታሪካዊ ሁነቶች አንጻር መገምገም ነው።

የተንሸዋረረው የታሪክ ትንተና እና የኢትዮጵያ ፖለቲካ ስንክሳሮች

ካለፈው ግማሽ ክፍለ ዘመን ወዲህ የኢትዮጵያ የፖለቲካ አሰላለፎች የትግል መሰረት የማርክሲስታዊ የታሪክ ትንተና መሣሪያ የሆነው የጨቋኝ- ተጨቋኝ ክፍፍል (exploiter-exploited dictum) ነው።

በ1960ዎቹ የነበሩ የፖለቲካ ሃይሎች አጀንዳ መሰረት ይህ ማርክሲስታዊ የቅራኔ የታሪክ ሆኖ የቅራኔው መሰረት ላይ ሁለት አተያይ ነበር። አንደኛው የፖለቲካ ቡድን የኢትዮጵያን ታሪክ የሚተነትነው በመደባዊ ቅራኔ ሲሆን፣ ሁለተኛው የፖለቲካ ሀይል የኢትዮጵያ ታሪክ ከብሔር ቅራኔ አንጻር ነበር። የኋለኛው ቡድን ዛሬም በተጽዕኖው የኢትዮጵያን ፖለቲካ እያሾረው ይገኛል። ብሔር ተኮር የጨቋኝ-ተጨቋኝ ትርክት ዋናው የፖለቲካ ስንቅ ሆኖ ዛሬም እየዘወረን አለ።

ነገር ግን በእኔ ዕውቀት የትኛውም አይነት ቅራኔን መሰረት ያደረገ የታሪክ ትንተና የፖለቲካ ጥሬ ዕቃ ማድረጉና ፖለቲካን ለመከወን የሚደረግ ጥረት ከጥቅሙ ጉዳቱ ያመዝናል። ጥቅሙ ታሪካዊ ቅራኔን በማለዘብ ለዘላቂ የማህበረሰብ አንድነት እና የተሳካ ብሔረ መንግስት ግንባታ አስተዋጽኦ አለው። አሉታዊ ገጽታው የፖለቲካ ሥርዓቱ ጊዜው የሚጠይቀውን የህዝብ ችግር ለመፍቻ ከመሆን ይልቅ ተጨማሪ ትውልድ ተሻጋሪ ቅራኔዎችን ለመፍጠር በር ከፋች ሊሆን የሚችልበት እድል ያሰፋዋል።
ቅራኔን መሰረቱ ባደረገ የፖለቲካ ስሪት ፖለቲካ ቂም መወጫ መሳሪያ ስላለመሆኑ ዋስትና ሊኖር አይችልም፡፡ ይህም የቀድሞው ጨቋኝ የዛሬ ተጨቋኝ፤ የዛሬ ተጨቋኝ ደግሞ በተራው የነገ ጨቋኝ የመሆኑ ጉዳይ አይቀሬ ያደርገዋል፡፡ በመሆኑም የፖለቲካው ስርዓት በጭቆና አዙሪት ተመልቶ ፖለቲካ የችግር መፍቻ ቁልፍ ሳይሆን የችግር ምንጭ እንዲሆን ያደርገዋል፡፡ ኢትዮጵያን የገጠማት የፖለቲካ ቀውስ መሰረታዊ መነሻውም በቅራኔ ታሪክ የተገነባው የፖለቲካ ስርዓት ነው የሚል ዕምነት አለኝ፡፡

የሆነው ሆኖ የቅራኔ ታሪክን መሰረቱ ያደረገው የኢትዮጵያ ፖለቲካ የተንሸዋረረ መሆኑ ሳያንስ የታሪካዊ ቅራኔውን በትክክለኛ አስረጅነት አለመግለጹ ሌላው ችግር ነው፡፡ ከዚህ አንጻር የብሔር ቅራኔን መሰረቱ ያደረገው የፖለቲካዊ ስርዓት የኢትዮጵያን ህዝብ የዘመናት ችግር ከመግለጽ አንጻር ቢያንስ ምሉዕነት የጎደለው ነው፡፡

የዚህ ችግር ነጸብራቅ ከሆኑ አንዱ የሙስሊሙ ማህበረሰብ ለዓመታት ሲያነሳቸው ለነበሩ ጥያቄዎች የፖለቲካ ስርዓቱ መልስ ከመስጠት ይልቅ ጥያቄውን የመጠርጠር አዝማሚያ የነበረው መሆኑ ነው፡፡

የኢትዮጵያ ሙስሊሞች ጥያቄ ታሪካዊ ዳራ

ብሔር ተኮር የጭቆና የታሪክ ትርክት ካልመለሳቸው ጉዳዮች አንዱ የኢትዮጵያ ሙስሊሞችን ጉዳይ ነው።የፖለቲካን አጀንዳ ከታሪክ ቅራኔ አንጻር እንኳ ቢቃኝ የኢትዮጵያ የታሪክ ትንተና መሆን የነበረበት ብሔራዊ ቅራኔ ሳይሆን በመደባዊ ቅራኔ ነበር።

የረጅም ዘመን የኢትዮጵያ የሥነ መንግስት ታሪክ የፊውዳል ሥርዓተ ማህበር ነው። የፊውዳል ሥርዓተ መንግስት አሻራዎች አንዱ የሚና እና የተጠቃሚነት ክፍፍል ማህበረሰባዊ መሰረትን ያማከለ ነበር። ማህበረሰባዊ መሰረቱ ሀይማኖት፣ ጾታ፣ ማህበረ-ኢኮኖሚያዊ ደረጃ (የባላባት ማህበረሰብ፣ የጭሰኛ ማህበረሰብ፣ የቀጥቃጭ ማህበረሰብ፣ የአዝማሪ ማህበረሰብ ወዘተ….) ሊሆን ይችላል። በዚህም የፖለቲካው፣ የኢኮኖሚ፣ የማህበራዊ ወዘተ ሚና፣ ደረጃ ወይም ተጠቃሚነት ማህበረሰባዊ ማንነትን መሰረት ያደረገ ነበር።

በሀይማኖት ደረጃ የማህበረሰቦችን ክፍፍል ካየን ሙስለሙ የማህበረሰብ ክፍል ኢኮኖሚያዊ ሚና ንግድ ነበር። የክርስቲያኑ ማህበረሰብ ሚና ኢና ተጠቃሚነት ደግሞ በፖለቲካ፣ በቢሮክራሲ፣ በትምህርት፣ በግብርናው እና በመሬት ባለቤትነት ዘርፎች ላይ ነበር። በመሆኑም የሙስሊሙ ማህበረሰብ በፖለቲካ እና በመንግስት አስተዳደር ውስጥ ሚናው ከሞላ ጎደል ምንም ነበር። ይህን ታሪካዊ ሀቅ መካድ አይቻልም።

ዛሬ የፖለቲካና የህዝብ አስተዳደር አካታች ይሁን ተብሎ ጥሩ ሂደት ላይ እንገኛለን፤ ይህ የአካታችነት መርህ አንደኛው አስረጅ በታሪክ አጋጣሚ በፖለቲካና በመንግስት ሚናቸው አናሳ የነበሩ የማህበረሰብ ክፍሎች (ለምሳሌ ሴቶች፣ ሙስሊም ማህበረሰብ አካላት፣ ወዘተ..) ወደ ቢሮክራሲው እና የመንግስት ስራ አስፈጻሚ አካላት ማምጣት ነው፡፡ በመንግስት ቢሮክራሲ እና የፖለቲካ ሚና መጨመር አለበት የሚለው የሙስሊም ወንድሞቻችን ጥያቄ ፍትሃዊነት ከዚህ ነባራዊ የኢትዮጵያ ታሪክ አንጻር ብንመለከተው ሚዛናዊ ፍርድ እንዲኖረን ያደርጋል።

ከዚህ አንጻር ሙስሊም ወገኖች ተወካዮች የመንግስት የአስተዳደራዊ ውክልና ሲጠይቁ የግብጽ እና የሌሎች የአረብ አገራት ተላላኪ አድርጎ መውሰድ ፍረጃ አንጂ እውነትን መሰረት ያደረገ አይደለም። በመሠረቱ በአገር ላይ የሚኖር ስጋት የለም ማለት አይቻልም፤ ነገር ግን ይህ የመንግስት የደህንነት መዋቅር ሥራ ነውና ለሚመለከተው አካል ብንተወው ጥሩ ይመስለኛል።

THE TALE OF TWO DISEASES : Corona Virus Vs Spanish Flu

ሀብታሙ ግርማ ደምሴ

እንደ መግቢያ

ሰሞነኛ የአለማችን መነጋገሪያ የኮሮና ወረርሽኝ ነው፡፡ በሽታው ከአገረ ቻይና መነሻውን አድርጎ በፍጥነት ወደ ሌሎች አገራት እየተዛመተ ነው፡፡ የአለም የጤና ድርጅት የበሽታው ስጋት ደረጃ የአለማቀፍ ወረርሽ መሆኑን ጥር 20 ቀን 2012 ዓ.ም አውጇል፡፡
በ ‘የሁለት ወረርሽኞች ወግ ‘ መጣጥፌ በስፓኒሽ ፍሉ ወይም የህዳር በሽታ እና የኮሮና ወረርሽኞችን ዝምድና በመፈተሽ ከተሳካልኝ አንባቢን አንድ ክፍለ ዘመን ወደ ኋላ እጎትታለሁ፤ የጽሁፌ ዓላማ በአንባቢ አእምሮ ውስጥ የዘመን ግጥምጥሞሽ ትዝብት አልያም ‘ታሪክ ራሱን ይደግማል‘ የሚለው ብሂል ለመጫር የሚደረግ (የሚሳካ አልያም የከንቱ) ሙከራ ነው፡፡

ማስታወሻ፦ ከመጠነኛ ማሻሻያ በቀር ይህ መጣጥፍ በህዳር 2008 ዓ.ም በአዲስ አድማስ ጋዜጣ ለንባብ የበቃ ነው።

የኮሮና ወረርሽኝ እና ስፓኒሽ ፍሉ ዝምድና ይኖራቸው ይሆን?

በእኔ አተያይ ስፓኒሽ ፍሉ (የህዳር በሽታ) እና የኮሮና ወረርሽኞች በብዙ መልኩ ተመሳስሎሽ አላቸው፡፡ የተመሳስሎሻቸው መገለጫዎች ከብዙ በጥቂቱ፡-
• የበሽታዎቹ አማጪ ተህዋስ ቫይረስ ነው፤
• ሁለቱም የመተንፈሻ አካላትን የሚያጠቁ ናቸው፤
• የበሽታው ምልክቶች እና በሽታው የሚተላለፍባቸው መንገዶች ተመሳሳይነት አላቸው
• ሌላው የወረርሽኞቹ ተዛምዶ የጊዜ(የዘመን) ነው፡፡
o ከዚህ አንጸር ሁለቱም በአለም የታዩት በጥር ወራት፣ በክፍለ ዘመኑ ሁለት አስርት አመታት መባቻ ነው፡፡
o ታሪክ ራሱን ይደግማል እንደሚሉት አበው፣ የኮሮና ወረርሽኝ የተከሰተው የስፓኒሽ ፍሉ ወረርሽኝ ከተከሰተ መቶ ዓመታት (አንድ ክፍለ ዘመን) ሲደፍን መሆኑ ነው፡፡
o ወረርሽኞቹ የተከሰቱባቸው ወቅቶች የዓለም የፖለቲካ እና የደህንነት አውድና ስሪት ተመሳስሎሽ አላቸው፡፡ ይህን ለማብራራት ያህል፡-
 የህዳር በሽታ የተከሰተው አለም በከፍተኛ የብሔርተኝነት ጡዘት የደረሰበት ነበር፤ የብሔርተኝነት ጡዘቱ ባመጣው ጣጣ የአለም ሃያላን አገራት የጦር መሳሪ እሽቅድምድም የገቡበት ነበር፤ ይህ የአለም ሃያላን እሰት እገባ በርትቶ በአለም ታሪክ የአንደኛው የአለም ጦርነት ወቅት ነበር፡፡ ዛሬም ሶስተኛው አለም ጦርነት አደጋ በአለም ያንዣበበበት ወቅት እንደሆነ እየኖርነው ጉዳይ ስለመሆኑ ማብራሪያ አያስፈልገውም፡፡

የኮሮና ወረርሽኝን በተመለከተ አንባቢ ስለበሽታው ወቅታዊ መረጃ እንዲሁም ስለ ወቅቱ የአለም የፖለቲካ እና የደህንነት ትኩሳት መጠነኛ ግንዛቤ አለው የሚል እምነት አለኝ፡፡ ስለሆነም የሁለቱን ወረርሽኞችን ተዛምዶ ከላይ ባስቀመጥኩት የተመሳስሎሽ ነጥቦች ያወዳድር ዘንድ ስለ ስፓኒሽ ፍሉ (የህዳር በሽታ) ወፍ በረር ታሪካዊ ቅኝት አደርጋለሁ፡፡

የስፓኒሽ ፍሉ (የህዳር በሽታ) ታሪካዊ ዳራ

የ20ኛው ክፍለ ዘመን የመጀመሪያ ሁለት አስርት ዓመታት ለመላው የዓለም ህዝብ የሰቆቃ ዓመታት ነበሩ፤ ምክንያቱ ደግሞ የወቅቱ ሃያላን መንግስታት በሁለት ጎራ ሆነው ጦርነት ውስጥ ገብተው ስለነበር ነው፡፡ እ.ኤ.አ ከ 1914 ዓ.ም እስከ 1918 ድረስ የዘለቀውና የ15 ሚሊዮን ሰዎችን ህይወት የቀጠፈው ይህ ጦርነት በታሪክ የመጀመሪያው የዓለም ጦርነት ተብሎ የሚታወቀው ነው፡፡ የጦርነቱ ማብቃት ሊታወጅ ጥቂት ሲቀረውና ዕልቂቱ ቆመ ሲባል ግን የዓለም ህዝብ ሌላ ፍዳ ማስተናገድ ግድ ሆነበት፤ በሰው ሰራሽ ችግሮች (በዋነኝነት በጦርነት) ተወጥሮ የቆየው መላው የአለም ህዝብ አሁን ደግሞ በእንፍሉዊንዛ በሽታ ከዳር እስከ ዳር ተጠቃ፡፡:
በተለምዶ የእሰፓኒሽ ፍሉ ተብሎ የሚታወቀው ይህ ወረርሽኝ መነሻው ከወደ አሜሪካ እንደሆነ ይታመናል፡፡ ይህም እ.ኤ.አ በጥር ወር 1918 ዓ.ም በአንደኛው የአለም ጦርነት ማብቂያ ዋዜማ በጦርነቱ ለመካፈል የአሜሪካ ወታደሮች ወደ አውሮፓ ለመጋዝ ዝግጅት በሚያደርጉበት ወቅት ከተከሰተው ወረርሽኝ ጋር ይያያዛል፡፡ በካንሳስ በሚገኘው ፉንስተን የወታደራዊ ማሰልጠኛ ማዕከል የተቀሰቀሰው ወረርሻኙ በሶስት ቀናት ብቻ 45 ሺህ የሚሆኑ ወታደሮችን አጠቃ፤ ወታደሮቹ አትላንቲክን አቃርጠው አውሮፓን እንደረገጡ በሸታውም አውሮፓ ደረሰ፡፡

የእንፍሉዌንዛ በሸታው በአውሮፓ ለመጀመሪያ ጊዜ የታየው በፈረንሳይ ቢሆንም በጦርነቱ ምክንያት ፕሮፓጋንዳ መጠቀሚያ ይሆናል በሚል ወረርሽኙ ለህዝብ ሳይገለጽ ተደብቆ ቆይታል፡፡ በሽታው ይፋ የሆነው እ.ኤ.አ በህዳር ወር 1918 ዓ.ም በስፔን በሽታው ለመጀመሪያ ጊዜ መታየቱን ተከትሎ ነበር፡፡ ስፔን በጦርነቱ ተካፋይ አልነበረችምና በአገሪቱ የጦርነት ጊዜ ሳንሱር አልነበረም፤ በመሆኑም የበሽታው መስፋፋት ከፍተኛ የሚዲያ ሽፋን በማግኘቱ ወረርኙ እስፓኒሽ እንፍሉዌንዛ (ስፓኒሽ ፍሉ) የሚለውን ስያሜ አገኘ፡፡

ስፓኒሽ ፍሉ (የህዳር በሽታ) መነሻ ምክንያት፣ ምልክቶች እና ስርጭቱ

የስፓኒሽ ፍሉ አማጪ ቫይረስ ባለመታወቁ መድሃትም ሆነ ማስታገሻ አልተገኘለትም፤ የአማጭው ቫይረስ የታወቀው እ.ኤ.አ በ1933 ዓ.ም በእንግሊዛዊያን ሳይንቲስቶች ሲሆን፣ የበሽታው አማጪ ቫይረስ በሳይንሳዊው አጠራር H1N1 ተብሎ ይታወቃል፡፡ በዚህም በሽታው በተቀሰቀሰበት ወቅት በህክምና ስርጭቱን ለማቆም አስቸጋሪ አድርጎታል፡፡ በጥቂት ጊዜም ከአሜሪካ እስከ አውሮፓ፣ ከኤሺያ እስከ አፍሪካ፣ከአርክቲክ እስከ ፓስፊክ ደሴቶች ድረስ በከፍተኛ ፍጥነት ተዛመተ፡፡

በሽታው እንዲዛመት የአለም የወቅቱ ነባራዊ ሁኔታ ምቹ ሁኔታን ፈጥሮ ነበር፤ ይህም ወታደሮች ከአንዱ የአለም ክፍል ወደሌላው ለዘመቻ መንቀሳቀሳቸው ነበር፡፡ በዚህም አንድ ሶስተኛው የአለም ህዝብ በዚህ በሽታ እንደተያዘ ይነገራል፤ በበሽታው ከተያዙት ውስጥ ደግሞ ከ10 እስከ 20 በመቶ የሚሆት ለሞት ተዳርገዋል፡፡

የስፖኒሽ ፍሉ በሽታ ምልክቶች፡- ሳል፣ ከፍተኛ ትኩሳት፣ ነስር፣ የጆሮና የአንጀት መድማት፣ ተቅማጥ፣ የአይን ማስለቀስ፣ ውጋት እንዲሁም ከፍተኛ ደረጃ ላይ ሲደርስ የአእምሮ ህመም ያስከትላል፡፡ በዚህም በሽታው ኮሌራ ወይም ፈንጣጣ በሽታዎች ጋር ተተቀራራቢ ምልክቶችን ስለሚያሳይ ብዙ ያምታታ ነበር፡፡

የበሽታው አስገራሚ ባህሪ አንድ ሰው በበሽታው በተጠቃ በአምስት ቀን ውስጥ ወይ ይሞታል አልያም ከበሽታው ሙሉ ለሙሉ ይፈወሳል፡፡ ይህም እንደ ግለሰቡ የበሽታ መከላከል አቅም ይወሰናል፤ ቫይረሱ የተፈጥሮ የበሽታ የመከላከል አቅምን የሚያዳክም ሲሆን ጠንካራ የመከላከል አቅም ያለው ሰው ከአምስት ቀናት በላይ መቋቋም ስለሚያስችለው በስድስተኛው ቀን ፈውስ ያገኛል፡፡

ሲኖ ባይሎጂካ የተሰኛ የህክምና ጥናት ማዕከል ባደረገው ጥናት መሰረት በአሜሪካ እስከ 28 በመቶ የሚሆነው ህዝባ በበሽታው ተጠቅቶ ነበር፤ 675 ሺህ ገደማ የሚሆነው ህዝባ ደግሞ በበሽታው ሞታል፡፡ ወረርሽኙ በህንድ የከፋ ነበር፤ መረጃዎች እንደሚጠቁሙት 17 ሚሊዮን ህንዳዊያን በበሽታው ህይወታቸውን አጥተዋል፡፡ በጃፓንም 23 ሚሊዮዮ ህዝቦችን ያጠቃው በሽታው 400 ሺህ ገደማ የሚሆኑትን ደግሞ ገድሏል፡፡ እንግሊዝ ሩብ ሚለዮን፣ ፈረንሳይ ደግሞ 400 ሺህ ዜጎቻቸውን በበሽታው አጥተዋል፡፡ እ.ኤ.አ ከጥር ወር 1918 ዓ.ም እስከ ታህሰስ 1920 ዓ.ም በመላው ዓለም ተንሰራፍቶ የቆየው የእንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ አንድ መቶ ሚሊዮን የሚጠጋ ህዝብ ፈጅቷል፤ የሟቾቹ ቁጥር እስከ 200 ሚሊዮን ይሆናል የሚሉ መረጃዎችም አሉ፡፡
የወረርሽኙን ጉዳት የከፋ ያደረገው አምራች ዜጎችን በከፍተኛ ሁኔታ ማጥቃቱ ነበር፡፡ በበሽታው ከሞቱት መካከል ዕድሜያቸው ከ25 እስከ 34 ዓመት የሆኑ ወጣቶች አብዛኛውን ድርሻ ይወስዳሉ፤ በመሆኑም በሽታው ካደረሰው ሰብዓዊ ውድመት ባለፈ ጥሎት ያለፈው ኢኮኖሚያዊና ማህበራዊ ጠባሳ የከፋ ነበር፡፡

ስፓኒሽ ፍሉ በአፍሪካ

ወረርሽኙ በአፍሪካ በሁለት ዙር ነበር የታየው፤ የመጀመሪያው በፈረንጆቹ በ1918 ዓ.ም የጸደይና የበጋ ወራት ሲሆን ሁለተኛውና የከፋ ጉዳት ያደረሰው ደግሞ በበልግ ወራት የታየው ነበር፡፡ በሽታው ለመጀመረያ ጊዜ በአፍሪካ የታየው በወቅቱ የእግሊዝ ቅኝ ግዛት በነበረችው በሴራሊዮን ዋና ከተማ ፍሪታዎን ሲሆን በአጭር ጊዜ ወደሌሎች የአፍሪካ አገራት ተስፋፋ፡፡
ሚስተር መሪ (Murray) የተባሉ አጥኚ Global Pandemic በተሰኘ ጥናታቸው እንዳሰፈሩት የበሽታው ስርጭት ከሰሃራ በታች በሚገኙ አገራት ላይ ሰፊ ነበር፤ በክፍለ አህጉሩ የተከሰተው የሞት መጠን በመላው ዓለም በበሽታው ከተከሰተው ሞት ውስጥ የ29 በመቶ ድርሻ አለው፡፡ በተለይም በምዕራብና ደቡባዊ አፍሪካ ጥፋቱ የከፋ ነበር፤ በጋና እስከ መቶ ሺህ ዜጎች እንዳለቁ ይገመታል፤ በምስራቅ አፍሪካም ቀላል የማባል ቁጥር ላቸው ዜጎች ህይወታቸውን አጥተዋል፤ በእንግሊዝ ሶማሊ ሰባት በመቶ የሚሆኑ ህዝቦች በበሽታው ሲሞቱ፣ በኢትዮጵያም ከአርባ ሺህ በላይ ሰዎች በቫይረሱ ሳቢያ ህይወታቸውን አጥተዋል ፡፡

ስፓኒሽ ፍሉ ወረርሽኝ በአፍሪካ ያኖረው ማህበራዊ እና የማህበረሰባዊ መስተጋብር አሻራ

ከሰብዓዊ ውድመቱ ባለፈ ወረርሺኙ በአፍሪካ ከባድ ኢኮኖሚያዊ ቀውስ አስከትላል፡፡ በጊዜው አጠራር ደቡብ ሮዴሺያ (የዛሬዋ ዚምባብዌ) አምራች የሰው ሀይል በበሽታው በመያዙ የወርቅ ማውጫ ማዕድናት እንዲዘጉ ሆኖ ነበር፤ በዚህም በማዕድን ዘረፉ ላይ የተንጠለጠለው የአገሪቱ ኢኮኖሚ ክፉኛ ተጎዳ፡፡ ወረርሽኙ በማላዊና በዛምቢያም ያደረሰው ኢኮኖሚያዊ ኪሳራ ከፍ ያለ ነበር፡፡ በናይጀሪያም፣ በተለይ በደቡባዊ የአገሪቱ ክፍል በሽታው የከፋ ጥፋት በማድረሱ ተጠቅቶ ምርት በማሽቂልቆሉ ቀድሞ ለምግብነት የመይወውለው ካሳቫ ለምግብነት መዋል የጀመረው የወረርሽኙ መቀስቀስን ተከትሎ ነበር፤ በአነስተኛ ጉልበትና ብዙም ልፋት የማይጠይቀው ካሳቫ ተመራጭ ምግብ ስለነበር በጊዜው በስፋት መመረት ጀመረ፡፡

የ1918ቱ የእንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ በአፍሪካ ያስከተለው ማህበራዊ ቀውስ ቀላል አልነበረም፡፡ በሽታው ዘር፣ ቀለም፣ ሀይማኖት፣ የኢኮኖሚ ደረጃን ሳይለይ ሁሉንም ሰው የሚያጠቃ ቢሆንም ቅኝ ገዢዎች በሽታው ከጥቁር ህዝቦች የመጣ እንደሆነ በማናፈስ የዘር መድልዖ ለድረግ ተጠቅመውበታል፡፡ ይህ ችግር በተለይም በደቡብ አፍሪካ የጎላ ነበር፤ በዚህም ነጮችና ጥቁሮች ማንኛውንም ማህበራዊና ኢኮኖሚያዊ እንቅስቃሴዎችን በአንድ ላይ እንዳያደርጉ የሚደነግግ አዋጅ እንዲጸድቅ ተደረገ፡፡

በቦትስዋናም በሽታው በርካታ ህጻናትን ወላጅ አልባ አድርጋል፡፡ በጋና የሆነው ደግሞ ትንሽ ለየት ያለ ነበር፤ በሽታው ተንሰራፍቶ በርካታ ሴቶች በመጠቃታቸው ከነባራዊው የጋናዊያን ባህልና ወግ ባፈነገጠ መልኩ ባሎች የሴቶች ድርሻ ተደርጎ ይወሰድ የነበረው የቤት ውስጥ ስራዎች መስራት ግድ ሆነባቸው፡፡ በዚህም ወንዶች ወደ ማዕድ ቤት ገብተው በቆሎ መፍጨት፣ ምግብ ማብሰል የመሳሰሉትን ስራዎች ይከውኑ ጀመር፡፡

ስፓኒሽ ፍሉ በኢትዮጵያ

በኢትዮጵያ በሽታው የታየው የመጀመሪያው የበሽታው ምልክት በዓለም ላይ ከታየበት ጥር 1910 ዓ.ም ከአስር ወራት በኋላ በህዳር ወር 1911 ዓ.ም ነው፡፡ ነገር ግን ቀደም ብሎ በሽታው መግባቱ አይቀርም በሚል ለቅድመ ትንቃቄ ስራዎች ለመስራት የሚያስችል ስራ እምብዛም ነበር፡፡

በዚህ ረገድ ሊጠቀስ የሚችለው በኢትዮጵያ የኢጣሊያ ቆንሰላ ያደረገው ነገር ነበር፡፡ የታሪክ ምሁሩ ፕሮፌሰር ሪቻረድ ፓንክረስት እ.ኤ.አ በ1990 ዓ.ም ባሳተሙት An Introduction to the Medical History of Ethiopia በሚለው የምርምር ስራቸው እንደጻፉት በሽታው በውል ያልታወቀ ነበርና ምናልባትም የፈንጣጣ በሽታ ይሆናል በሚል በወቅቱ በኢጣሊያ ቆንስላ ትብብር በሀምሌ ወር 1910 ዓ.ም አስር ሺህ ዶዝ የፈንጣጣ ክትባት ወደ ኢትጵያ እንዲገባ ተደርጎ ነበር ፡፡ የሆነው ሆኖ ከዘመናዊ የህክምና ጋር ለማይተዋወቀው የኢትዮጵያ ህዝብም ወረርሽኙ ታላቅ መቅሰፍት ነበር፡፡ በሽታው ከቁጥጥር ውጭ ወጥቶ በመላው አገሪቱ ከባድ ዕልቂት ማስከተል ጀመረ፡፡ በተለይም ታላላቅ ኢትዮጵያዊያን በቫይረሱ መያዛቸውን ተከትሎ መረበሽን ፈጥሮ ነበር፡፡
በበሽታው ከተጠቁ ታላላቅ የዘመኑ ሹመኞችና የቤተ መንግስት ሰዎች መካከል ራስ ተፈሪ መኮንን (ቀዳማዊ ሀይለ ስላሴ) እና ባለቤታቸው ወ/ሮ አቴጌ መነን አስፋው ይገኙበታል፡፡ እንዲያውም የራስ ተፈሪና ቤተሰቦቻቸው ሀኪም የሆኑት ሊባኖሳዊው ዶክተር አሳድ ቼይባን ራሳቸው የበሽታው ተጠቂ ነበሩና የራስ ተፈሪን ቤተሰብ የሚያክም ጠፍቶ እንደነበር የታሪክ ድርሳናት ያወሳሉ፡፡

ከህዳር 7 እስከ ህዳር 20 1911 ዓ.ም ለአስራ አራት ቀናት ገደማ የቆየው በሽታው በህዳር ወር የተከሰተ በመሆኑም ህዝቡ የህዳር በሽታ እያለ ይጠራው ጀመር፡፡ ብላቴን ጌታ መርስዔ ሀዘን ወልደቂርቆስ የሃያኛው ክፍለ ዘመን መባቻ በተሰኘው መጽሀፋቸው እንዳሰፈሩት ወረርሽኙ እስከ አርባ ሺህ ኢትዮጵያዊንን ለሞት ዳርጋል፤ በአዲስ አበባ ከተማ ብቻ ዘጠኝ ሺህ ዜጎች በበሽታው ሞተዋል፡፡
በተለይም ህዳር 12 ቀን 1911 ዓ.ም በርካታ ኢትዮጵያዊያን የሞቱበት በመሆኑ ቀኑ በጽዳት ዘመቻ እንዲደረግ በአዋጅ ተነግሮ ስለነበር፣ ከዚያ በሃላ ባሉት ዓመታት ይህ ነገር እንደባህል ተወስዶ በየዓመቱ ህዳር 12 ቀን የጽዳት ዘመቻ ይደረግ ጀመር፤ ይህም በተለምዶ ህዳር ሲታጠን የምንለው ነው፡፡

በስፓኒሽ ፍሉ በሽታ የተደረጉ የህክምና ምርምሮች እና ውጤቶቻቸው

ዶ/ር እናውጋው መሃሪ ፣ዶ/ር ክንፈ ገበየሁ እና ዶ/ር ዘርጋባቸው አስፋው የተባሉ የህክምና ባለሙያዎች በጋራ ያሰናዱትና በ2013 እ.ኤ.አ የታተመው The Manual of Ethiopian Medical History ላይ እንደሰፈረው የ1918ቱ የእንፍሉዌንዛ ወረርሽኝ ክትባት ለመጀመሪያ ጊዜ የተገኘው በአሜሪካን አገር የቫንደርቢልት ዩኒቨርሲቲ (Vanderbilt University) ምሁራን ሲሆን ወቅቱም በሁለተኛው የዓለም ጦርነት ወቅት ነበር፡፡ ከዚያ በሃላ ባሉት ዘመናት በየጊዜው የተሻሻሉ ክትባቶች በምርምር ተገኝተዋል፡፡
በ1918 ዓ.ም እንደተከሰተው እንፍሉዌንዛ በወረርሽኝ መልክ ተከስቶ ባያውቅም ዛሬም ድረስ ግን የሰው ልጆች የጤና ፈተና መሆኑን አላቆመም፡፡እ.ኤ.አ በ2012 ዓ.ም ብቻ በመላው ዓለም አምስት መቶ ሺህ ሰዎች በበሽታው ህይወታቸውን አጥተዋል፡፡ በዘርፊ የተደረጉ ጥናቶች እንደሚጠቁሙት የእንፍልዌንዛ ክትባቶች የዋጋ ውድነት መፍትሄ ካላገኘ፣ ህዝቡ ስለ በሽታው በቂ ግንዛቤ ማስጨበጫ ካልተሰጠ፣ መንግስታት በሽታውን ለመከላከል ከፍ ያለ ትኩረት እስካልሰጡ ድረስ በእንፍሉዌንዛ ምክንያት የሚከሰተውን ሞት መቀነስ አዳጋች ነው፡፡

ሀብታሙ ግርማ
ጥር 19 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ኢትዮጵያ

የጽሑፌ መነሻ አቶ ልደቱ በአብይ አህመድ የአመራር ብቃት ላይ በአስራት (ASRAT) ቴሌቭዥን የሰጠው አስተያየት ነው (ከታች ምስሉን ይመልቱ)። በእኔ አተያይ አስተያየቱ በራሱ ቅንነት የጎደለው ነው። ምክንያቱም አቶ ልደቱ በኢትዮጵያ ያለውን ነባራዊ ሁኔታ እያወቀ እንደማያውቅ ሆኖ የተናገረው ነው።

መሪያችን በስንት ገመድ እየተጎተተ እንዳለ እንኳን እንደ አቶ ልደቱ አያሌው ያለ አንጋፋ ፖለቲከኛ ለማንኞውም ዜጋ የተሰወረ ሀቅ አይደለም።

ብሔርተኞች በየፈርጃቸው ፍላጎታቸውን እንዲያስፈጽምላቸው ሲውተረተሩ፣ ህወሓት በውስጠ ፓርቲ ቅራኔ ፌዴራል ሥርዓቱን ለማዳከም ቀን ከሌት እየሰራ ባለበት ሁኔታ ይህ ሰው ብቻውን በብልሃት እና በጥበብ ፈተናዎቹን በአግባቡ እያለፈ ያለ መሪ ነው።

አብይ ከብዙ አቅጣጫ እየተጋፈጠ ያለው የገመድ ጉተታ እልባት የሚያገኘው፣ በዚህም ከተለያዩ ዋልታ ረገጥ ፖለቲካዊ ፍላጎቶች ተጽዕኖ ተላቅቆ የሚያስወቅስም ሆነ የሚያስመሰግን ውሳኔ ሊወስን የሚችለው ከምርጫው በኋላ ነው።

በእኔ እምነት በዚህ ሰዓት እንደ አብይ አህመድ የብዙሃንን ፍላጎት አስማምቶ የመምራት ብቃትም፣ ጽናት እና ቅቡልነት ያለው መሪ የለም። ይህን ስል ግን አብይ ከፈጣሪ የተላከ መልአክ፣ ተኪ የሌለው መሪ ነው ማለቴ አይደለም።

አብይ አህመድን እንደ መንግስት ለመውቀስ ተገቢ የሚሆነው ከምርጫው በኋላ ነው። ያኔ ጠቅላዩ ሙሉ ስልጣኑን ወይ ያሸንፋል ወይም አሁን በወቀሳ የተጠመድን ዜጎችም ሆነ ፖለቲከኞች መንግስት ለሚመሰርተው አካል በህግ የመገዛት ግዴታ የሚኖርብን ይሆናል። ለሁሉም የሚወስነው ጊዜና ጊዜ ብቻ ነው። እድሜ ይስጠንና ሁሉንም እናያለን።

ነገር ግን የነገ እጣ ፈንታችንን የሚወስነው የዛሬ ውሳኔያችን ነውና የማንዐጸትበት ውሳኔ እንድንሰጥ ይገባል። የማንጸጸትበት ውሳኔ ማለት ውሳኔያችን የሚያስከትለውን በጎም ሆነ አሉታዊ ገጽ ለመቀበል መዘጋጀት ማለት ነው። አንዴ ከወሰንን በኋላ ይህ በሆነ ኖሮ፣ ኖሮ፣ ኖሮ አይሰራም።

ሀብታሙ ግርማ (በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ ረዳት ፕሮፌሰር)

ዛሬ በውድ የኢትዮጵያ ወጣቶች ደም ስንናፍቀው የኖርነውን የነጻነት አየር መተንፈስ በጀመርንበት ወቅት የኢትዮጵያ ህዝብ እርስ በርስ ለመነቋቆር እና ለመበጣበጥ የሚነሳበት ምክንያት የለውም፤ ነገሩ የፖለቲካ አጀንዳ ልዩነት (ቢኖር እንኳ በንግግር መፍታት ይቻላል) ሳይሆን የአመል ነው። የአመል ችግር የሚለውን የሚጠቀልል የአማርኛ ቃል የቅንነት ችግር (Lack of integrity) ነው። የፖለቲካችን ስንክሳርም ይህ የቅንነት ችግር ነው፡፡

ፖለቲካችን ከሽኩቻ፣ ከጥሎ ማለፍ እና ሴራ ያልተላቀቀው በምንም ሳይሆን በልሂቃኖቻችን ባህሪያዊ ምክንያቶች ነው፡፡ የዚህ ሁሉ መሰረቱ ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው አጥፊ ባህላችን የራሱ አስተዋጽኦ አለው፡፡ ይህም ልዩነቶችን በንግግር ሳይሆን ከሆነ በጠብ፣ በሴራ፣ ካልሆነ በኩርፊያ መፍታት ባህላችን መሆኑ ነው፡፡ ቅንነት የሌለበት የህይወት እንቅስቃሴ ሁሉ ጨው የሌለው ወጥ እንደማለት ነው፡፡ ኑራችንን ሁሉ አያጣፍጠውም፤ የአንዳችን ማሸነፍ የሌላችን መሸነፍ፤ የአንዱ መሻል የሌላው መቆርቆዝ፤ የአንዱ ማግኘት የሌላው ማጣት፤ የአንዳችን ማደግ የሌላው መደህየት ይመስለናል፡፡

እናም ሁል ጊዜ ነገሮችን የምንረዳበት መነጽር ሁሉ ከነባራዊ ሁኔታዎች (ለምሳሌ ከጊዜ፣ ከቦታ፣ ከሁኔታ) አንጻር ሳይሆን ከራሳችን ፍላጎት አንጻር ነው፡፡ በዚህም ነገራችንን ስንመዝን ከራሳችን ድክመት ወይም ጥንካሬ አንጻር ሳይሆን በቅርባችን ካሉ፣ ከምናውቃቸው ሰዎች ነው፡፡ ኢትዮጵያዊያን በሌሎች ላይ መፍረድ ልማዳችን ነው፡፡

ሀይማኖተኛ ህዝብ ነን ብንልም እምነት ላይ እምብዛም ነን፤ አትፍረድ ይፈረድብሃል፤ በልንጀራህን ከራስህ አስበልጠህ ውደድ፤ ሁለት ካለህ አንዱን አካፍል ወዘተ…. የሚሉት የአምላክ መመሪያዎች ጉዳችን አይደሉም፡፡

ከሌሎች ጥንካሬ ለመውሰድ ከመሞከር ይልቅ የሌሎችን ስኬት የማሳነስ፣ የበታችነት ስሜት፣ እኔስ ከማን አንሼ የህይወት መመሪያዎቻችን ናቸው፡፡ ኑራችን ሁሉ ከራሳችን ጋር ሳይሆን በሌሎች ህይወት ውስጥ ነው፤ ለዚህም ነው በነገራችን ሁሉ መሻሻልን ለማምጣት የሚያስፈልገው የራስን ድክመትና ጥንካሬ ማወቅ ፍላጎቱም አቅሙም ያጣነነው፤ የዚህ ውጤት ወይም ነጸብራቅ ደግሞ በአብዛኛው የምናጠፋው ጊዜ ለራሳችን ህይወት መሻሻል በሚጠቅሙ ጉዳዮች ሳይሆን በረብ የለሽ ጉዳዮች ተጠምደን ነው፤ በማያልቅና አላስፈላጊ ፉክክር፣ በንትርክ አልያም ሽኩቻ መባዘናችን መገለጫችን ነው፡፡

የፖለቲካ ልሂቃን የምንላቸው ከሌላ አገር ወይም ፕላኔት የመጡ ሳይሆኑ ከኛው ከህዝባችን የሚመዘዙ፣ የዚህ ጎጂ ባህላችን ሰለባዎች በመሆናቸው ከእያንዳንዳችን መደበኛ ዜጎች የተለየ ስብዕና እንዲኖራቸው መጠበቅ የዋህነት ነው፡፡ የፖለቲካችን ስሪት ወይም አይነተኛ መገለጫ ከላይ የተገለጸው፣ እርስ በርሳችን ያለን ግንኙነት መልክን ይመስላል፡፡

ዋና ዋና የፖለቲካችን እና የፖለቲከኞቻችንን መገለጫዎች የኛኑ የእያንዳንዳችንን ስብዕናን ይመስላሉ፡፡

የፖለቲካ አጀንዳዎቻችን ህዝባዊ ፋይዳ የሌለው መሆኑ፣ አንድ አይነት የፖለቲካ እሳቤ ይዞ ነገር ግን በተቃራኒው ጽንፍ የረገጠ የፖለቲካ ልዩነት አይነት ምስቅልቅል ፖለቲካ፤ የልሂቁ ክፍል የብስለት ደረጃ ፖለቲካ አጀንዳ ከሚፈልገው እና/ወይም ከሚጠበቀው በጣም የወረደ. መሆኑ፣ የፖለቲከኞቻችን ስብዕና ከመደበኛው ኢትዮጵያዊ ስብዕና ያልተሻለ መሆኑም ለዚያ ነው፡፡
እዚህ ጋር ልብ ሊባል የሚገባው ትውልድ አሻጋሪ ሃሳብ አንግው ፖለቲካን የሚያራምዱ፣ በፖለቲካ ስብዕናቸውም ሆነ በግል ስብዕናቸው የላቁ ፖለቲከኞች ቢኖሩንም ቁጥራቸው እጅግ ጥቂት ነው፡፡

በአጠቃላይ ቅን አለመሆናችን ለብዙ መከራ ዳርጎናል፤ ከቤተሰብ ጀምሮ እስከ አገራዊ ችግሮቻችን መነሾ ናቸው የምላቸው ምክንያቶች የዚሁ ውጤት ናቸው፤ የቅንነት ችግር ምልክቶች የሚከተሉት ናቸው፦
• እውነትን ከሐሰት፤ ትክክለኛውን ከስህተተኛ ለመለየት የመንፈስ፣ የሞራልም ሆነ የአእምሮ ዝግጁነት ማጣት፣
• በስሌት ሳይሆን በስሜት መነዳት፣
• ለበረታው ዕውቅና ከመስጠትና በመንፈሳዊ ቅናት( rational selfishnes) ተነሳስተን ከስኬቱ ሂደት ለመማር ከመሞከር ይልቅ ስኬቱን ለማሳነስ መሞከር፣
• ብልጣብልጥነት፣ ጮሌነት እና የድል አጥቢያ አርበኝነት።
እኛ ኢትዮጵያውያን ቅን ብንሆን ኖሮ፦
• በህይወት መስመራችን ጉዳያችን የሆነን ነገር የምናውቅ፣ በመሆኑም አላስፈላጊና ጥቃቅን የሆኑ ነገሮችን እንደ ጉዳይ ወስደን ራስ በራሳችንን ባላደከምን፣ የምናደርገው ነገር ሁሉ በምክንያት በሆነ፣ የድርጊቶቻችን ውጤት አንዱን ይዞ አንዱን መጣል አይነት ሆኖብን ለመንግስት ብቻ ሳይሆን ለፈጣሪ እንኳ አስቸጋሪ ህዝቦች ባልሆን ነበር።
• ለተንሸዋረረ የታሪክ አረዳዳድ ባልተጋለጥን ነበር፤ የረጅም ዘመን ታሪካችን ለአንድነታችን መሠረት የሆኑ እጅግ በርካታ በጎ ሁነቶችን ያዘለ ቢሆንም ይህ የታሪክ እውነት ደብዝዞ በአንጻሩ ያለፈው በጎ ያልሆነው የታሪካችን አካል ባልደመቀ ነበር።
• በታሪክ ሂደት ያሳለፍነው በርካታ መልካም እንደነበር ሁሉ መልካም ያልሆኑ ግንኙነቶች እንዳሳለፍን እንረዳ ነበር። በመሆኑም የምንወዳት እና የጋራ ቤታችን የሆነችው ኢትዮጵያ የምንላት አገር ህዝቦቿ በተለያዩ ምክንያቶች(ኃይማኖታዊ፣ የማንነት፣ ራስን በራስ የማስተዳዳር ወዘተ….) በተለያዩ ወቅቶች በአገራዊ እና አለማቀፋዊ ገፊ ምክንያቶች እርስ በርስ የተዋጉ፣ አንዱ ሌላውን ያስገበረበት ሁነቶች በርካታ መሆናቸውን በአንድ በኩል የመካድ በሌላው በኩል የማጉላት አዝማሚያ የፖለቲካችን መዘውር (pillar) ሆኖ ባልተቸገርን ነበር።
• ዛሬ ላይ በጎ ያልሆነውን የታሪካችን አካል እና(ወይም) ወካይ ምልክቶቹን ማንሳታችን ተገቢነቱ ካለፈው ስህተታችን ለመማር እንጂ ለመነታረክ ፣ ለመበሻሸቅ፣ የአሸናፊነት ወይም የተሸናፊነት መንፈስ በማስረጽ ባልከፋፈለን ነበር።
• በመሆኑም ዛሬ ላይ ይህን በጎ ያልሆነ የታሪክ አሻራ ጠባሳ ሰለባ ያልሆነ የኢትዮጵያ ህዝብ አካል የሆነ ብሔር፣ የሐይማኖት እና የፖለቲካ ቡድን አለመኖሩ፣ በዚህም የኢትዮጵያ ህዝብ የእነዚህ የማህበረብ ክፍሎች(ህዝቦች) ድምር መሆኑን ተረድተን፣ የመጥፎ ታሪካችን ሰለባ የነበሩትን ወገኖቻችንን የሚያበሳጩ፣ ሰቆቃቸውን የሚያስታውሱ ምልክቶች ለሌላኞቻችን የድል አድራጊነት፣ የአሸናፊነት፣ ምልክት ከማድረግ በተቆጠብን ነበር።
• በአጠቃላይ ታሪካችን የመማሪያ ሳይሆን መጥፎ የታሪክ አሻራችን አገርሽቶ ሌላ መጥፎ ታሪክ ለመጭው ትውልድ ለሚያወርሱ እኩይ ድርጊቶች የሚጋብዝ፣ ትልቅ የተስፋ ጮራ የፈነጠቀውን የለውጥ ሂደት የሚቀለብስ፣ ሲከፋም የጋራ ቤታችን የምንላትን ኢትዮጵያ ምኞት ብቻ እንዳትሆን ትልቅ ስጋት ባልሆነ ነበር ።

እኛ ኢትዮጵያዊን ቅንነት ቢኖረን ኖሮ፦
• የአገር አንድነት እና የሉዓላዊነት ጉዳይ ጨምሮ በእለት ተዕለት ግንኙነቶቻችንን የምንወያየው እና የምንከራከረው ፋይዳ ስላለው ጉዳይ ይሆን፣ በእንቅሰቃሴዎቻችን ሁሉ ትልቁን ምስል ባልተጋረደብን ነበር፣
• በታሪካችን አይተን የማናውቃቸው እንደ ለማ መገርሳ፣ ገዱ አንዳርጋቸው፣ አብይ አህመድ፣ ደመቀ መኮንን አይነት ጥሩ መሪዎች አግኝተን በነቢብ እየደገፍናቸው በገቢር ግን እየወጋናቸው መሆኑን መገንዘብ ይቻለን ነበር፤መልካም አመራራቸውን ለመደገፍ ከመጣር ይልቅ በየዕለቱ የቤት ስራ ባልሆንባቸው ነበር።

ኢትዮጵያዊያን የቅንንነትን እሴቶችን እሴቶቻቸው በማድረግ ራሳቸውንም ሆና አገራቸውን ከጥፋት ይታደጉ ዘንድ ብቸኛው አማራጫቸው ነው።

መጪው ጊዜ ሁላችንም ቅንነትን የምንለማመድበት ዘመን ይሆን ዘንድ እመኛለሁ።

ሀብታሙ ግርማ ደምሴ (በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ ረዳት ፕሮፌሰር)
ጥር 12 ቀን 2012 ዓ.ም

የጽሑፌን ርዕስ ተዋስኩት በአንድ ወቅት ጋዜጠኛ ታምራት ነገራ አክራሪ የኢትዮጵያ ብሔርተኝነትን ለመንቀፍ የተጠቀመበት ሀረግ ነው፡፡ የዚህ ጽሑፍ ዓላማም አክራሪ ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነትን መንቀፍ ነው፡፡

ብሔርተኝነት ክፋት የለውም፤ አክራሪ ብሔርተኝነት ሲሆን ነው ችግሩ፡፡ አክራሪነት ጠንቁ ለራሱ ላከረረው ወገን ወይም ቡድን ነው፡፡ በኢትዮጵያ የአሁናዊ ገጽታዎች ዋነኛው አክራሪነት ነው፤ በብሔር አልያም በኢትዮጵያዊነት ጥላ ስር ቆመናል ብለው የፖለቲካ አጀንዳቸው ያደረጉ ሐይሎች በአክራሪነት ቀውስ ውስጥ ራሳቸውን ዘፍቀው፤ ራሳቸው ተቸግረው አገር እና ህዝብን እያስቸገሩ ነው፡፡

በሰሞኑ የጥምቀት በዓል ላይ ከተስተዋሉ ነገሮች አንዱ የባንዲራ ውዝግብ ጉዳይ ነው፡፡ እኔ እስከማውቀው ድረስ በስፋት ህዝብ ይዞት የሚወጣው ልሙጡ አረንጋዴ፣ ቢጫ፣ ቀይ አርማም ሆነ ባንዲራ አይደለም ፤ ህጋዊ እውቅናም የለውም፡፡ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን አርማም ይህ ባንዲራ አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያኒቱ ይፋዊ መለያ አረንጋዴ፣ ቢጫ፣ቀይ ሆኖ በመሃል አርማ ያለው ነው (ምስሉን ይመልከቱ)፡፡

በኢትዮጵያ የታሪክ ትርክት ሆነ የፖለቲካ አሰላለፎች እንደምናየው ልሙጡ ባንዲራ ያለፈው የጭቆና ስርዓት ምልክት እንደሆነ የሚያነሱ የብሔር ሆነ የሃይማኖት ማህበረሰብ ክፍሎች አሉ፡፡ ለአብዛኞቹ ብሔሮች እና ብሔረሰቦች ይህን ባንዲራ ማውለብለብ ትርጉሙ ያለፈው ብሔራዊ ጭቆናን ማወደስ ነው፤ በለብዙሃኑ የእስልምና እንዲሁም የፕሮቴስታንት ክርስትና ተከታይ ኢትዮጵያዊንም ትርጉሙ እንዲሁ ነው፡፡

ኢትዮጵያ፤ ኢትዮጵያ የምንል ወገኖች የምር ኢትዮጵያን የምንፈልጋት ከሆነ በሌሎች ወንድሞቻችንን ቁስል ላይ ሌላ ህመም ባንጨምር ጥሩ ነው፡፡ ለኢትዮጵያ ቀናዒ ከሆንን ብዝሃነትን ማክበር አለብን፡፡ ይህ ካልሆነ ግን የፉክክር ቤት ሳይዘጋ ያድራል እንዲሉ የምንጮኽላት ኢትዮጵያ ህልም ሆና ትቀራለች፤ ኢትዮጵያ ህልም ከሆነች ራዕያችን ሁሉ ህልም ሆኖ ይቀራል፡፡

አባቶች በደም እና በአጥንት ያስረከቡንን ውድ አገር እኛ ደግሞ በጭብጨባ እያፈረስን ለን አሳፋሪ ትውልዶች መሆናችን ያሳዝናል፡፡

ለአፍታም ቢሆን በአገር አልባነት ውስጥ የእያንዳንዳችን ህይወት ምን እንደሚመስል እናስብ፤ በፈረሰ አገር ውስጥ፡-
ስራ የለም! ቤተሰብ የለም! ልጅ ወልዶ መሳም የለም! መንፈሳዊ ህይወት የለም! ቤተ ክርስቲያን፣ መስጊድ የለም! ሳቅና ጨዋታ የለም! ደመወዝ የለም! ቢራ የለም! ጫት መቃም የለም! መስከርም ሆነ መመርቀን የለም! ጮማ መቁረጥ የለም! ወጥቶ መግባት የለም! ምንም የለም

ሀብታሙ ግርማ
ጥር 5 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ ኢትዮጵያ

በኢትዮጵያ የጊዜው አሳሳቢ የጤና እክል የኩላሊት ስራውን የማቆም በሽታ (End-Stage Renal Disease (ESRD) ነው። በሽታው በአብዛኛው በከተማው የኢትዮጵያ ማህበረሰብ፣ በተለይም አምራች የሰው ሀይል ክፍልን በስፋት እያጠቃ ይገኛል።

አንባቢያን የህመሙ ምክንያቶች፣ ምልክቶች፣ የህክምና አማራጮች፣ እና የጥንቃቄ ምክር ከሚከተለው ሊንክ ሊያገኙ ይችላሉ፦ https://www.kidneyfund.org/kidney-disease/kidney-failure/

የጤና ባለሙያ ስላልሆንኩ ስለጉዳዩ ትንተና መስጠት አልችልም። ነገር ግን በአጭር ጊዜ በሽታው አጣዳፊ የማህበረሰብ ጤና እክል ደረጃ የመድረሱ ነገር ከጤና ባለፈ የፖለቲካል-ኢኮኖሚ ገጽታ ይኖረው ይሆን የሚል ጥያቄን አጭሮብኛል።

በእርግጥም መንግስት እና ለመንግስት ቅርበት ያላቸው ነጋዴዎች ባለፉት አመታት በምግብ እና ምግብ ነክ ምርቶች እንዲሁም በመድሃኒት ንግድ ላይ በስፋት መሳተፋቸው በምርቶቹ ጥራት ቁጥጥር ላይ የራሱ አሉታዊ ተጽዕኖ እንደሚኖረው እገምታለሁ። ይህም ማህበረሰቡን እንደ ኩላሊት ያሉ ገዳይ በሽታዎች ተጋላጭ የሚሆንበትን ዕድል ማስፋቱ የማይቀር ነው።

ከዚህ አንጻር እነዚህ ከታች የማነሳቸው ነጥቦች ማየት
ያሻል፦

በሽታው እንዲህ በአጭር ጊዜ የመንሰራፋቱን ጉዳይ መንግስት ጉዳዩ በሚፈልገው ልክ ምላሽ ያለመስጠቱ ምክንያት ምን ይሆን?

ስለ በሽታው ማህበረሰባዊ ግንዛቤ ከማስጨበጥ ይልቅ ወ
ወይም ከመከላከል ይልቅ ለማከም የሚደረገው ሩጫ ጎልቶ የመታየቱ ነገር ቢፈተሽ፤ ከዚህ አንጻር የዲያሊሲስ ህክምና ውድነት ህክምናው እንደ ቢዝነስ እድል የመጠቀሙ ነገር አዝማሚያ ይኖራል።

መንግስት የአገር ድንበርን ለመጠበቅ ሰራዊት አሰልጥኖ እንደሚያሰማራው ሁሉ ዜጎቹን እንደ ኩላሊት ህመም አይነት ገዳይ በሽታዎች የመጠበቅ ግዴታ አለበት። ከዚህ አንጻር በሽታው በአመጋገብ ስርዓት እና/ወይም መሰረታዊ የምግብ ማዘጋጃዎች እንደ ዘይት፣ ቅመማ ቅመሞች፣ የምግብ ማሸጊያ እቃዎች፣ የምግብ እና ምግብ ነክ እቃዎች የምርት ጥራት፣ የአገልግሎት ዘመን ክትትል፣ የሚጓጓዙበት እና የሚከማቹበት ሁኔታ ተገቢው ክትትል እና ቁጥጥር መደረግ አለበት።

Habtamu Girma Demiessie
Editorial Note: Habtamu Girma is Assistant Professor of Economics at Jigjiga University, Ethiopia. He can be reach at ruhe215@gmail.com.

Introduction

The past couple of weeks were quiet special for Ethiopia and Africa. The new generation of African leader, Abiy Ahmed (PhD) of Ethiopia deservedly secured the 100th edition of world Nobel peace prize. The world eying on Ethiopia and its leader, it takes to look the matter from its background to understand how Abiy Ahmed secured the prestigious award. For that, I found the answer in brief sketch of the political biography of Nobel winning prime Minister of Ethiopia. Narratives under this piece also reflects on the highs and lows of a reform process in Ethiopia, for which Abiy Ahmed (PhD) is a leading figure. And readers shall understand that I am honored to dedicate this opinion article to congratulate my Prime Minister.

Abiy Ahmeds Government Committed to Prosperity of Ethiopia

Abiy Ahmed clinched into the chief executive of the country, officially sworn in as the Prime Minister of Federal Democratic Republic of Ethiopia on April 2 2018. For many Ethiopians, Abiy was a newer face in Ethiopian political scene. But the leadership personality of this young, well educated, and energetic leader is well established in his plus twenty years of public services, as a soldier, cyber security officer, a bureaucrat and as a minister. A recollection from Abiys inaugural speech in front of the Ethiopian Parliament was a well reminder that he cleverly identified and well understood the breadth and width of problems Ethiopia. For him, the problem of state governance in Ethiopia was cumulative effect of short run oriented interventions in the past decades, which rather than healing the root causes, the focus of interventions have been against the reflection of a problem. Abiy truly located underutilization of resources and disguised unemployment in the realm of human capital. In state mega projects, he underscored project management issue a chronic problem.

But, whether Abiy will be capable & committed to address those problems was a question to be answered in time. The 18 months of rule of Abiy Ahmed showed the leader is not only able to sort out problems, but also committed to their resolve.

Abiy Ahmeds Popular Ratings in Ethiopia: From Messiah to Captor

The first three months of his power were all to treat the polarized politics in Ethiopia, where he reached out communities in all corners within Ethiopia and abroad. In the first months of his power, Abiy was too popular in Ethiopia. Many even dub messiahs, who sent from God to transcend the people of Ethiopia from tides of all sorts of problems resulted by a predatory mal-politics they faced: which manifested from poverty to internal displacement to mass communal violence that has taken the lives of many. But as time passed through, things began to change quickly, with popular views on Abiy changed. That is perfectly symmetric about Abiys start of political business and his role as a statesman. This time, expectedly a gross applaud would turned out gross condemnation, where a sizable portion of populace began unfounded criticisms, if not hostile look against the leader. In many cases, the elite group has been blaming Abiys administration without concrete evidences, where such misguided judgments by these groups amounts shameful (if they feel so), as testified by time. Though vocal critics of Abiy are rising, the reward for Nobel peace prize is a good reminder for all of us that Abis leadership is fetching global acclaim. That means his leadership principle, MEDEME, has a future to address the multitudes of problem Ethiopia is facing. The Governance Principle of Abiy, which is synergy, or MEDEMR (as in Amharic) focused on the importance of optimizing the potential of his country from: the immense natural resources, rising stockpile of human capital; and rich social capital.
For that Abiy looks on the importance of resurrecting mindsets from all sources of wave of negative energy: hate, animosity, revenge mentality. The Ethiopian leader is staunch on behavioral and moral elements having a catalytic role to quickly fix all breaks Ethiopia is facing: from politics to economics to bureaucracy.
Among remarkable steps forward forged by Abiy Ahmed is his keen action towards healing the fracture of Ethiopian political culture. A typical feature of Ethiopian political culture is low record of resolving differences through dialogue, on give- and –take principle. Sadly, in Ethiopia resolving political differences has been through political playoffs. Abiy has inherited this political culture. And his grand political project is to build a political system that heals fracture of the political culture.
So far, key legal & institutional arrangements were made to achieve that. One such was refurbishment of the national electoral board of Ethiopia in a way that better insulate from political interferences. The national reconciliation commission also installed, aimed at treating the discontent (victims) groups from whatever injustices in the past.
Another front Abiy Ahmed and his leadership set to fight is the rampant leadership crisis sweeping the Ethiopian society, virtually in all departments of life. Leadership crisis is manifested by inability/incapability of the sizable portion of elite group to seeing the bigger picture and decides accordingly that would add to the welfare of Ethiopian populace.
But, Abiy has to struggle amidst those challenges, dealing with those hurdles in patience and wisdom.
In his oratorical speeches, he tirelessly connoted leaders to be thoughtful and pass a grown up decisions in their ventures. In his actions, Abiy has shown the personal pride is below the service of the people he led. In his wise leadership quality, Abiys leadership has been showing remarkable achievements. In his charisma, Abiy reinstated Ethiopias honor to its height in the world history.
Another face of Abiy Ahmeds change oriented leadership style is his appreciation to power. Quite different from his predecessors as heads of governments in Ethiopia, Abiy has broken the old faceted notion on state power taken for granted a self-enrichment and build own images by political leaders. From the first day of his appointment as head of FDRE government, Abiy has been living power an instrument to bring change and serve people. His move in this regard starts by inspiring his cabinets with his path breaking leadership personality, with humility, selflessness, and a serving mentality. Abiy stressed the need to develop the culture of volunteerism to serve popular interests. In all public projects and/or activities required public mobilizations, Abiy appeared up front with his exemplary deeds, influencing the leadership in his circle and the wider Ethiopian populace to follow suit his steps. With a good records of implementations of state projects so far, Abiy and his leadership has shown rich account of knowledge in the area of project management In the venture of international relations, the success stories of Abiy Ahmeds governments so far tells the leader understood and was firm to the essence of globalization. Globalization featuring our world today, countries are expected to consider the global interests, the Ethiopian leader is understand such conception a price of piece, that countries has to pay to live in an ever interconnected world to reap from sustained peace & collective prosperity.
Such conceptions on globalization is behind Abiys remarkable success to be able to solve some of disputes remained unsettled in more than three decades of engagements in just few months of his power. A good example is how Abiy contributed to his vital role to two decades long war between end of Ethiopian and Eritrea war in just two months. The 2019 Nobel Peace prize winner was the architect of a recent Sudanese peace deal too. His visionary move to turn the geopolitics of horn of Africa from problems to prosperity is well appreciated by IGAD and Africa Union. Apparently, the Nobel peace prize committee announced Abiys win largely accrued to his wise and humble personality in those path breaking peace buildups in the horn of Africa and the world at large.
The world has well understood the leadership qualities of Abiy. For Ethiopians though, it seems the magic power of their leader is seemingly unrevealed yet. The vocal critics of Abiy often raise the prevailing instabilities here and there in different parts of the country. But, it is unfortunate that they are deaf to learn those problems are results of a political decays cumulated in the past three decades.

But, how can interpret the scores of achievement by Dr Abiy Ahmed?

In his congratulation notes to Abiy Ahmed, the President of Finland, Sauli Niinisto said “…the Nobel Peace prize was 10% a recognition credited to tireless efforts you exerted so far for peace of the world; and 90% is debited to heavy duties you will held responsible in times ahead to add to world peace”.
Perhaps Abiy seems to have well understood that such global recognitions of a rank like Nobel award is much to add responsibility. While Abiy Ahmed proved to be promising to elevate his country to prosperity in few years, he is humble towards worldwide applaud he is receiving. In his speech on the inauguration ceremony of his book, MEDEMER, held on October 19 at Millennium hall in Addis Ababa, Abiy reckoned his award was credited to Ethiopians. He was bold to tell all Ethiopians that enough for celebrations or condemnations on his Nobel win, rather it takes to be ready for another struggle, another achievement.

Ethiopians shall not look at Abiy; they ought to look at where Abiy is looking

The irony is that all sorts of stereotypic judgments continued against Abiy Ahmed by Ethiopian elites, even against his honor as a Nobel laureate. To the dismay of Ethiopian image by the world, some local political oppositions blamed Abiy`s score as sponsored by the western powers.
The good thing is that those unfounded critics were all weak to retard a leaping forward Prime Minister. Abiy reiterated this in a recent speech on an inaugural event of a multimillion dollar park project, Andenet Park. Abiy said “…..no any force would stop his leadership from moving on, though it may have delaying effect. He was passionate to tell ‘his leadership will not lose heart’.
Whatever the empty critics from ultra-ethnic conservative groups; anti-establishment camp or populists, Abiy is firm that their rhetoric is either outdated, if not justified by jealousy.
Above all, the News from Oslo, Norway heralding Abiy Ahmed (PhD) a Nobel Laureate proved the critics against Abiy has been unweighing.
In my opinion, the prize is not just a personal reward for Ethiopian Premier, but also hope for every one of us that tones of love, peace and reconciliation have a place in today’s turbulent time when leaders in all corners voice out against those essential values of humanity. And the world must be thankful for a visionary leader, Dr. Abiy Ahmed, who in his successes proving that positive energy still has a place when negative energy is on the edge of possessing the world populace.
My message to fellow Ethiopians is that while it takes to being vigilant if Abiy may not getting out of his lines of promises, we have to understand mistakes are inevitable in the process of any work. Ethiopians has to stand beneath our visionary leader to minimize from mistakes and maximize from benefits of the process of change that we all are desperate about. For that, let us not to look at Abiy, let us look at where Abiy is looking.

MAY GOD BLESS ETHIOPIA AND ITS PEOPLE !!!