ሀብታሙ ግርማ
ጥር 19 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ኢትዮጵያ

---

---

የጽሑፌ መነሻ አቶ ልደቱ በአብይ አህመድ የአመራር ብቃት ላይ በአስራት (ASRAT) ቴሌቭዥን የሰጠው አስተያየት ነው (ከታች ምስሉን ይመልቱ)። በእኔ አተያይ አስተያየቱ በራሱ ቅንነት የጎደለው ነው። ምክንያቱም አቶ ልደቱ በኢትዮጵያ ያለውን ነባራዊ ሁኔታ እያወቀ እንደማያውቅ ሆኖ የተናገረው ነው።

መሪያችን በስንት ገመድ እየተጎተተ እንዳለ እንኳን እንደ አቶ ልደቱ አያሌው ያለ አንጋፋ ፖለቲከኛ ለማንኞውም ዜጋ የተሰወረ ሀቅ አይደለም።

ብሔርተኞች በየፈርጃቸው ፍላጎታቸውን እንዲያስፈጽምላቸው ሲውተረተሩ፣ ህወሓት በውስጠ ፓርቲ ቅራኔ ፌዴራል ሥርዓቱን ለማዳከም ቀን ከሌት እየሰራ ባለበት ሁኔታ ይህ ሰው ብቻውን በብልሃት እና በጥበብ ፈተናዎቹን በአግባቡ እያለፈ ያለ መሪ ነው።

አብይ ከብዙ አቅጣጫ እየተጋፈጠ ያለው የገመድ ጉተታ እልባት የሚያገኘው፣ በዚህም ከተለያዩ ዋልታ ረገጥ ፖለቲካዊ ፍላጎቶች ተጽዕኖ ተላቅቆ የሚያስወቅስም ሆነ የሚያስመሰግን ውሳኔ ሊወስን የሚችለው ከምርጫው በኋላ ነው።

በእኔ እምነት በዚህ ሰዓት እንደ አብይ አህመድ የብዙሃንን ፍላጎት አስማምቶ የመምራት ብቃትም፣ ጽናት እና ቅቡልነት ያለው መሪ የለም። ይህን ስል ግን አብይ ከፈጣሪ የተላከ መልአክ፣ ተኪ የሌለው መሪ ነው ማለቴ አይደለም።

አብይ አህመድን እንደ መንግስት ለመውቀስ ተገቢ የሚሆነው ከምርጫው በኋላ ነው። ያኔ ጠቅላዩ ሙሉ ስልጣኑን ወይ ያሸንፋል ወይም አሁን በወቀሳ የተጠመድን ዜጎችም ሆነ ፖለቲከኞች መንግስት ለሚመሰርተው አካል በህግ የመገዛት ግዴታ የሚኖርብን ይሆናል። ለሁሉም የሚወስነው ጊዜና ጊዜ ብቻ ነው። እድሜ ይስጠንና ሁሉንም እናያለን።

ነገር ግን የነገ እጣ ፈንታችንን የሚወስነው የዛሬ ውሳኔያችን ነውና የማንዐጸትበት ውሳኔ እንድንሰጥ ይገባል። የማንጸጸትበት ውሳኔ ማለት ውሳኔያችን የሚያስከትለውን በጎም ሆነ አሉታዊ ገጽ ለመቀበል መዘጋጀት ማለት ነው። አንዴ ከወሰንን በኋላ ይህ በሆነ ኖሮ፣ ኖሮ፣ ኖሮ አይሰራም።

ሀብታሙ ግርማ (በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ ረዳት ፕሮፌሰር)

ዛሬ በውድ የኢትዮጵያ ወጣቶች ደም ስንናፍቀው የኖርነውን የነጻነት አየር መተንፈስ በጀመርንበት ወቅት የኢትዮጵያ ህዝብ እርስ በርስ ለመነቋቆር እና ለመበጣበጥ የሚነሳበት ምክንያት የለውም፤ ነገሩ የፖለቲካ አጀንዳ ልዩነት (ቢኖር እንኳ በንግግር መፍታት ይቻላል) ሳይሆን የአመል ነው። የአመል ችግር የሚለውን የሚጠቀልል የአማርኛ ቃል የቅንነት ችግር (Lack of integrity) ነው። የፖለቲካችን ስንክሳርም ይህ የቅንነት ችግር ነው፡፡

ፖለቲካችን ከሽኩቻ፣ ከጥሎ ማለፍ እና ሴራ ያልተላቀቀው በምንም ሳይሆን በልሂቃኖቻችን ባህሪያዊ ምክንያቶች ነው፡፡ የዚህ ሁሉ መሰረቱ ሲወርድ ሲዋረድ የመጣው አጥፊ ባህላችን የራሱ አስተዋጽኦ አለው፡፡ ይህም ልዩነቶችን በንግግር ሳይሆን ከሆነ በጠብ፣ በሴራ፣ ካልሆነ በኩርፊያ መፍታት ባህላችን መሆኑ ነው፡፡ ቅንነት የሌለበት የህይወት እንቅስቃሴ ሁሉ ጨው የሌለው ወጥ እንደማለት ነው፡፡ ኑራችንን ሁሉ አያጣፍጠውም፤ የአንዳችን ማሸነፍ የሌላችን መሸነፍ፤ የአንዱ መሻል የሌላው መቆርቆዝ፤ የአንዱ ማግኘት የሌላው ማጣት፤ የአንዳችን ማደግ የሌላው መደህየት ይመስለናል፡፡

እናም ሁል ጊዜ ነገሮችን የምንረዳበት መነጽር ሁሉ ከነባራዊ ሁኔታዎች (ለምሳሌ ከጊዜ፣ ከቦታ፣ ከሁኔታ) አንጻር ሳይሆን ከራሳችን ፍላጎት አንጻር ነው፡፡ በዚህም ነገራችንን ስንመዝን ከራሳችን ድክመት ወይም ጥንካሬ አንጻር ሳይሆን በቅርባችን ካሉ፣ ከምናውቃቸው ሰዎች ነው፡፡ ኢትዮጵያዊያን በሌሎች ላይ መፍረድ ልማዳችን ነው፡፡

ሀይማኖተኛ ህዝብ ነን ብንልም እምነት ላይ እምብዛም ነን፤ አትፍረድ ይፈረድብሃል፤ በልንጀራህን ከራስህ አስበልጠህ ውደድ፤ ሁለት ካለህ አንዱን አካፍል ወዘተ…. የሚሉት የአምላክ መመሪያዎች ጉዳችን አይደሉም፡፡

ከሌሎች ጥንካሬ ለመውሰድ ከመሞከር ይልቅ የሌሎችን ስኬት የማሳነስ፣ የበታችነት ስሜት፣ እኔስ ከማን አንሼ የህይወት መመሪያዎቻችን ናቸው፡፡ ኑራችን ሁሉ ከራሳችን ጋር ሳይሆን በሌሎች ህይወት ውስጥ ነው፤ ለዚህም ነው በነገራችን ሁሉ መሻሻልን ለማምጣት የሚያስፈልገው የራስን ድክመትና ጥንካሬ ማወቅ ፍላጎቱም አቅሙም ያጣነነው፤ የዚህ ውጤት ወይም ነጸብራቅ ደግሞ በአብዛኛው የምናጠፋው ጊዜ ለራሳችን ህይወት መሻሻል በሚጠቅሙ ጉዳዮች ሳይሆን በረብ የለሽ ጉዳዮች ተጠምደን ነው፤ በማያልቅና አላስፈላጊ ፉክክር፣ በንትርክ አልያም ሽኩቻ መባዘናችን መገለጫችን ነው፡፡

የፖለቲካ ልሂቃን የምንላቸው ከሌላ አገር ወይም ፕላኔት የመጡ ሳይሆኑ ከኛው ከህዝባችን የሚመዘዙ፣ የዚህ ጎጂ ባህላችን ሰለባዎች በመሆናቸው ከእያንዳንዳችን መደበኛ ዜጎች የተለየ ስብዕና እንዲኖራቸው መጠበቅ የዋህነት ነው፡፡ የፖለቲካችን ስሪት ወይም አይነተኛ መገለጫ ከላይ የተገለጸው፣ እርስ በርሳችን ያለን ግንኙነት መልክን ይመስላል፡፡

ዋና ዋና የፖለቲካችን እና የፖለቲከኞቻችንን መገለጫዎች የኛኑ የእያንዳንዳችንን ስብዕናን ይመስላሉ፡፡

የፖለቲካ አጀንዳዎቻችን ህዝባዊ ፋይዳ የሌለው መሆኑ፣ አንድ አይነት የፖለቲካ እሳቤ ይዞ ነገር ግን በተቃራኒው ጽንፍ የረገጠ የፖለቲካ ልዩነት አይነት ምስቅልቅል ፖለቲካ፤ የልሂቁ ክፍል የብስለት ደረጃ ፖለቲካ አጀንዳ ከሚፈልገው እና/ወይም ከሚጠበቀው በጣም የወረደ. መሆኑ፣ የፖለቲከኞቻችን ስብዕና ከመደበኛው ኢትዮጵያዊ ስብዕና ያልተሻለ መሆኑም ለዚያ ነው፡፡
እዚህ ጋር ልብ ሊባል የሚገባው ትውልድ አሻጋሪ ሃሳብ አንግው ፖለቲካን የሚያራምዱ፣ በፖለቲካ ስብዕናቸውም ሆነ በግል ስብዕናቸው የላቁ ፖለቲከኞች ቢኖሩንም ቁጥራቸው እጅግ ጥቂት ነው፡፡

በአጠቃላይ ቅን አለመሆናችን ለብዙ መከራ ዳርጎናል፤ ከቤተሰብ ጀምሮ እስከ አገራዊ ችግሮቻችን መነሾ ናቸው የምላቸው ምክንያቶች የዚሁ ውጤት ናቸው፤ የቅንነት ችግር ምልክቶች የሚከተሉት ናቸው፦
• እውነትን ከሐሰት፤ ትክክለኛውን ከስህተተኛ ለመለየት የመንፈስ፣ የሞራልም ሆነ የአእምሮ ዝግጁነት ማጣት፣
• በስሌት ሳይሆን በስሜት መነዳት፣
• ለበረታው ዕውቅና ከመስጠትና በመንፈሳዊ ቅናት( rational selfishnes) ተነሳስተን ከስኬቱ ሂደት ለመማር ከመሞከር ይልቅ ስኬቱን ለማሳነስ መሞከር፣
• ብልጣብልጥነት፣ ጮሌነት እና የድል አጥቢያ አርበኝነት።
እኛ ኢትዮጵያውያን ቅን ብንሆን ኖሮ፦
• በህይወት መስመራችን ጉዳያችን የሆነን ነገር የምናውቅ፣ በመሆኑም አላስፈላጊና ጥቃቅን የሆኑ ነገሮችን እንደ ጉዳይ ወስደን ራስ በራሳችንን ባላደከምን፣ የምናደርገው ነገር ሁሉ በምክንያት በሆነ፣ የድርጊቶቻችን ውጤት አንዱን ይዞ አንዱን መጣል አይነት ሆኖብን ለመንግስት ብቻ ሳይሆን ለፈጣሪ እንኳ አስቸጋሪ ህዝቦች ባልሆን ነበር።
• ለተንሸዋረረ የታሪክ አረዳዳድ ባልተጋለጥን ነበር፤ የረጅም ዘመን ታሪካችን ለአንድነታችን መሠረት የሆኑ እጅግ በርካታ በጎ ሁነቶችን ያዘለ ቢሆንም ይህ የታሪክ እውነት ደብዝዞ በአንጻሩ ያለፈው በጎ ያልሆነው የታሪካችን አካል ባልደመቀ ነበር።
• በታሪክ ሂደት ያሳለፍነው በርካታ መልካም እንደነበር ሁሉ መልካም ያልሆኑ ግንኙነቶች እንዳሳለፍን እንረዳ ነበር። በመሆኑም የምንወዳት እና የጋራ ቤታችን የሆነችው ኢትዮጵያ የምንላት አገር ህዝቦቿ በተለያዩ ምክንያቶች(ኃይማኖታዊ፣ የማንነት፣ ራስን በራስ የማስተዳዳር ወዘተ….) በተለያዩ ወቅቶች በአገራዊ እና አለማቀፋዊ ገፊ ምክንያቶች እርስ በርስ የተዋጉ፣ አንዱ ሌላውን ያስገበረበት ሁነቶች በርካታ መሆናቸውን በአንድ በኩል የመካድ በሌላው በኩል የማጉላት አዝማሚያ የፖለቲካችን መዘውር (pillar) ሆኖ ባልተቸገርን ነበር።
• ዛሬ ላይ በጎ ያልሆነውን የታሪካችን አካል እና(ወይም) ወካይ ምልክቶቹን ማንሳታችን ተገቢነቱ ካለፈው ስህተታችን ለመማር እንጂ ለመነታረክ ፣ ለመበሻሸቅ፣ የአሸናፊነት ወይም የተሸናፊነት መንፈስ በማስረጽ ባልከፋፈለን ነበር።
• በመሆኑም ዛሬ ላይ ይህን በጎ ያልሆነ የታሪክ አሻራ ጠባሳ ሰለባ ያልሆነ የኢትዮጵያ ህዝብ አካል የሆነ ብሔር፣ የሐይማኖት እና የፖለቲካ ቡድን አለመኖሩ፣ በዚህም የኢትዮጵያ ህዝብ የእነዚህ የማህበረብ ክፍሎች(ህዝቦች) ድምር መሆኑን ተረድተን፣ የመጥፎ ታሪካችን ሰለባ የነበሩትን ወገኖቻችንን የሚያበሳጩ፣ ሰቆቃቸውን የሚያስታውሱ ምልክቶች ለሌላኞቻችን የድል አድራጊነት፣ የአሸናፊነት፣ ምልክት ከማድረግ በተቆጠብን ነበር።
• በአጠቃላይ ታሪካችን የመማሪያ ሳይሆን መጥፎ የታሪክ አሻራችን አገርሽቶ ሌላ መጥፎ ታሪክ ለመጭው ትውልድ ለሚያወርሱ እኩይ ድርጊቶች የሚጋብዝ፣ ትልቅ የተስፋ ጮራ የፈነጠቀውን የለውጥ ሂደት የሚቀለብስ፣ ሲከፋም የጋራ ቤታችን የምንላትን ኢትዮጵያ ምኞት ብቻ እንዳትሆን ትልቅ ስጋት ባልሆነ ነበር ።

እኛ ኢትዮጵያዊን ቅንነት ቢኖረን ኖሮ፦
• የአገር አንድነት እና የሉዓላዊነት ጉዳይ ጨምሮ በእለት ተዕለት ግንኙነቶቻችንን የምንወያየው እና የምንከራከረው ፋይዳ ስላለው ጉዳይ ይሆን፣ በእንቅሰቃሴዎቻችን ሁሉ ትልቁን ምስል ባልተጋረደብን ነበር፣
• በታሪካችን አይተን የማናውቃቸው እንደ ለማ መገርሳ፣ ገዱ አንዳርጋቸው፣ አብይ አህመድ፣ ደመቀ መኮንን አይነት ጥሩ መሪዎች አግኝተን በነቢብ እየደገፍናቸው በገቢር ግን እየወጋናቸው መሆኑን መገንዘብ ይቻለን ነበር፤መልካም አመራራቸውን ለመደገፍ ከመጣር ይልቅ በየዕለቱ የቤት ስራ ባልሆንባቸው ነበር።

ኢትዮጵያዊያን የቅንንነትን እሴቶችን እሴቶቻቸው በማድረግ ራሳቸውንም ሆና አገራቸውን ከጥፋት ይታደጉ ዘንድ ብቸኛው አማራጫቸው ነው።

መጪው ጊዜ ሁላችንም ቅንነትን የምንለማመድበት ዘመን ይሆን ዘንድ እመኛለሁ።

ሀብታሙ ግርማ ደምሴ (በጅግጅጋ ዩኒቨርሲቲ የኢኮኖሚክስ ረዳት ፕሮፌሰር)
ጥር 12 ቀን 2012 ዓ.ም

የጽሑፌን ርዕስ ተዋስኩት በአንድ ወቅት ጋዜጠኛ ታምራት ነገራ አክራሪ የኢትዮጵያ ብሔርተኝነትን ለመንቀፍ የተጠቀመበት ሀረግ ነው፡፡ የዚህ ጽሑፍ ዓላማም አክራሪ ኢትዮጵያዊ ብሔርተኝነትን መንቀፍ ነው፡፡

ብሔርተኝነት ክፋት የለውም፤ አክራሪ ብሔርተኝነት ሲሆን ነው ችግሩ፡፡ አክራሪነት ጠንቁ ለራሱ ላከረረው ወገን ወይም ቡድን ነው፡፡ በኢትዮጵያ የአሁናዊ ገጽታዎች ዋነኛው አክራሪነት ነው፤ በብሔር አልያም በኢትዮጵያዊነት ጥላ ስር ቆመናል ብለው የፖለቲካ አጀንዳቸው ያደረጉ ሐይሎች በአክራሪነት ቀውስ ውስጥ ራሳቸውን ዘፍቀው፤ ራሳቸው ተቸግረው አገር እና ህዝብን እያስቸገሩ ነው፡፡

በሰሞኑ የጥምቀት በዓል ላይ ከተስተዋሉ ነገሮች አንዱ የባንዲራ ውዝግብ ጉዳይ ነው፡፡ እኔ እስከማውቀው ድረስ በስፋት ህዝብ ይዞት የሚወጣው ልሙጡ አረንጋዴ፣ ቢጫ፣ ቀይ አርማም ሆነ ባንዲራ አይደለም ፤ ህጋዊ እውቅናም የለውም፡፡ የኢትዮጵያ ኦርቶዶክስ ተዋህዶ ቤተክርስቲያን አርማም ይህ ባንዲራ አይደለም፡፡ የቤተክርስቲያኒቱ ይፋዊ መለያ አረንጋዴ፣ ቢጫ፣ቀይ ሆኖ በመሃል አርማ ያለው ነው (ምስሉን ይመልከቱ)፡፡

በኢትዮጵያ የታሪክ ትርክት ሆነ የፖለቲካ አሰላለፎች እንደምናየው ልሙጡ ባንዲራ ያለፈው የጭቆና ስርዓት ምልክት እንደሆነ የሚያነሱ የብሔር ሆነ የሃይማኖት ማህበረሰብ ክፍሎች አሉ፡፡ ለአብዛኞቹ ብሔሮች እና ብሔረሰቦች ይህን ባንዲራ ማውለብለብ ትርጉሙ ያለፈው ብሔራዊ ጭቆናን ማወደስ ነው፤ በለብዙሃኑ የእስልምና እንዲሁም የፕሮቴስታንት ክርስትና ተከታይ ኢትዮጵያዊንም ትርጉሙ እንዲሁ ነው፡፡

ኢትዮጵያ፤ ኢትዮጵያ የምንል ወገኖች የምር ኢትዮጵያን የምንፈልጋት ከሆነ በሌሎች ወንድሞቻችንን ቁስል ላይ ሌላ ህመም ባንጨምር ጥሩ ነው፡፡ ለኢትዮጵያ ቀናዒ ከሆንን ብዝሃነትን ማክበር አለብን፡፡ ይህ ካልሆነ ግን የፉክክር ቤት ሳይዘጋ ያድራል እንዲሉ የምንጮኽላት ኢትዮጵያ ህልም ሆና ትቀራለች፤ ኢትዮጵያ ህልም ከሆነች ራዕያችን ሁሉ ህልም ሆኖ ይቀራል፡፡

አባቶች በደም እና በአጥንት ያስረከቡንን ውድ አገር እኛ ደግሞ በጭብጨባ እያፈረስን ለን አሳፋሪ ትውልዶች መሆናችን ያሳዝናል፡፡

ለአፍታም ቢሆን በአገር አልባነት ውስጥ የእያንዳንዳችን ህይወት ምን እንደሚመስል እናስብ፤ በፈረሰ አገር ውስጥ፡-
ስራ የለም! ቤተሰብ የለም! ልጅ ወልዶ መሳም የለም! መንፈሳዊ ህይወት የለም! ቤተ ክርስቲያን፣ መስጊድ የለም! ሳቅና ጨዋታ የለም! ደመወዝ የለም! ቢራ የለም! ጫት መቃም የለም! መስከርም ሆነ መመርቀን የለም! ጮማ መቁረጥ የለም! ወጥቶ መግባት የለም! ምንም የለም

ሀብታሙ ግርማ
ጥር 5 ቀን 2012 ዓ.ም
ጅግጅጋ፣ ኢትዮጵያ

---

---

በኢትዮጵያ የጊዜው አሳሳቢ የጤና እክል የኩላሊት ስራውን የማቆም በሽታ (End-Stage Renal Disease (ESRD) ነው። በሽታው በአብዛኛው በከተማው የኢትዮጵያ ማህበረሰብ፣ በተለይም አምራች የሰው ሀይል ክፍልን በስፋት እያጠቃ ይገኛል።

አንባቢያን የህመሙ ምክንያቶች፣ ምልክቶች፣ የህክምና አማራጮች፣ እና የጥንቃቄ ምክር ከሚከተለው ሊንክ ሊያገኙ ይችላሉ፦ https://www.kidneyfund.org/kidney-disease/kidney-failure/

የጤና ባለሙያ ስላልሆንኩ ስለጉዳዩ ትንተና መስጠት አልችልም። ነገር ግን በአጭር ጊዜ በሽታው አጣዳፊ የማህበረሰብ ጤና እክል ደረጃ የመድረሱ ነገር ከጤና ባለፈ የፖለቲካል-ኢኮኖሚ ገጽታ ይኖረው ይሆን የሚል ጥያቄን አጭሮብኛል።

በእርግጥም መንግስት እና ለመንግስት ቅርበት ያላቸው ነጋዴዎች ባለፉት አመታት በምግብ እና ምግብ ነክ ምርቶች እንዲሁም በመድሃኒት ንግድ ላይ በስፋት መሳተፋቸው በምርቶቹ ጥራት ቁጥጥር ላይ የራሱ አሉታዊ ተጽዕኖ እንደሚኖረው እገምታለሁ። ይህም ማህበረሰቡን እንደ ኩላሊት ያሉ ገዳይ በሽታዎች ተጋላጭ የሚሆንበትን ዕድል ማስፋቱ የማይቀር ነው።

ከዚህ አንጻር እነዚህ ከታች የማነሳቸው ነጥቦች ማየት
ያሻል፦

በሽታው እንዲህ በአጭር ጊዜ የመንሰራፋቱን ጉዳይ መንግስት ጉዳዩ በሚፈልገው ልክ ምላሽ ያለመስጠቱ ምክንያት ምን ይሆን?

ስለ በሽታው ማህበረሰባዊ ግንዛቤ ከማስጨበጥ ይልቅ ወ
ወይም ከመከላከል ይልቅ ለማከም የሚደረገው ሩጫ ጎልቶ የመታየቱ ነገር ቢፈተሽ፤ ከዚህ አንጻር የዲያሊሲስ ህክምና ውድነት ህክምናው እንደ ቢዝነስ እድል የመጠቀሙ ነገር አዝማሚያ ይኖራል።

መንግስት የአገር ድንበርን ለመጠበቅ ሰራዊት አሰልጥኖ እንደሚያሰማራው ሁሉ ዜጎቹን እንደ ኩላሊት ህመም አይነት ገዳይ በሽታዎች የመጠበቅ ግዴታ አለበት። ከዚህ አንጻር በሽታው በአመጋገብ ስርዓት እና/ወይም መሰረታዊ የምግብ ማዘጋጃዎች እንደ ዘይት፣ ቅመማ ቅመሞች፣ የምግብ ማሸጊያ እቃዎች፣ የምግብ እና ምግብ ነክ እቃዎች የምርት ጥራት፣ የአገልግሎት ዘመን ክትትል፣ የሚጓጓዙበት እና የሚከማቹበት ሁኔታ ተገቢው ክትትል እና ቁጥጥር መደረግ አለበት።